معتبر نزد شيعيان شده است ، ماند تأليفات ابن مهزيار . سپس با ذكر عبارت‌هايى از صاحبان كتب اربعه براين ادعاى خود گواه مىآورد و با ذكر انتقادهايى چند به نظريه مقابل كه از آنِ مدرسه حلّه است اين بخش را نيز به پايان مىرساند . مهم‌ترين نكته در زمره انتقادهاى فيض ، تمركز دستگاه نقد سندى حلّه بر حجيت و بىتوجهى به كشف واقع است ، چرا كه مجرد بدكيشى يا وجود انحراف در عقايد فرد به معناى دروغ‌گويى او نيست و هم‌چنين فضايل اخلاقى راوى با آسان‌گيرى او در نقل احاديث منافاتى ندارد . . . « فأى مدخلٍ لفساد العقيدة فى صدق حديث المرء إذا كان ثقةً فى مذهبه و أى مناقاةٍ للممدوحية بفضيلة ما مع المسامحة فى نقل الحديث » . تلاش براى استخراج معيارهاى نقد حديث نزد كلينى و بيان تفاوت‌هاى آن با نقد سندى حلّه در آثار ديگر حديث پژوهان متأخر شيعه نيز دنبال شده و افزون بر مطالب فيض كاشانى ، گاه به انتقادهاى وارده از سوى اصوليانِ مخالف اين روش نيز پرداخته‌اند . « 1 » معرفى ابواب كلامى روايات كلامى كافى كه نزديك به يك چهارم آن را تشكيل مىدهد ، در شكل‌دهى به مكتب كلامى شيعه نقش مؤثرى داشته است . كلينى در رده‌بندى روايات كلامى كافى ، نظامى ابتكارى پديد آورده كه از يك جهت ناظر به مسائل محورى آن دوره در منازعات فرق و مذاهب بوده ، و از سوى ديگر تلاش نموده در ترتيبى منطقى ، عمده مباحث كلامى را در كتاب خود پوشش دهد . ويژگى مهم ديگرى كه در اين بخش از كتاب كلينى به چشم مىخورد ، تلاش وى براى پايان بخشيدن به مجادلات كلامى درون مذهبى شيعيان با تكيه بر نقاط محورى و سعى در گردآورى ديدگاه‌هاى گوناگون پيرامون آن است . اهميت اين كار كلينى هنگامى به درستى شناخته مىشود كه بدانيم وى در دوره موسوم به حيرت مىزيسته است ؛ دوره‌اى كه شيعيان به دليل

--> ( 1 ) . براى نمونه ر . ك : حر عاملى ، وسائل الشيعه ، ج 30 ، ص 198 - 238 و نورى ، همان ، ج 1 ، 37 - 40 و ج 3 ، ص 478 - 528 .