مراحل سه‌گانه در سرگذشت حديث سرگذشت حديث را مىتوان به سه دورهء مشخص و متمايز تقسيم كرد : مرحلهء اول : در اين دوره ، حديث از مقام نبوت صلى الله عليه و آله صدور يافته و به وسيلهء جانشينان معصوم آن حضرت به صورت مكتوب در مىآيد ، تفصيل مطلب اين‌كه : پروردگار متعال در سورهء نحل وظيفهء تفسير و تبيين قرآن را به عهدهء پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىگذارد : « وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ » « 1 » و در سورهء نجم به صراحت و قاطعيت مىفرمايد : آن چه پيامبر صلى الله عليه و آله در مورد دين مىگويد ، مبتنى بر وحى بوده و هيچ نوع رأى و نظر شخصى در آن دخالت ندارد : « وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى » « 2 » پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز بر اساس همين وظيفه ، قرآن را به اميرالمؤمنين عليه السلام املا فرموده و قرائت آن را به ايشان آموخته و شأن نزول و تاريخ آن ، و مصاديق حال و آينده و بالاخره تفسير و تأويل آيات كتاب خدا را براى امام بيان فرموده و بعد از آن دستور داده است كه امام آنچه آموخته است به طور كامل بنويسد . قرآن موجود نزد ائمهء طاهرين عليهم السلام با چنين توضيحات و تفسيراتى همراه بوده و نسبت به قرآن كنونى ، از نظر متن نه يك ذره كم داشته و نه يك ذره زياد . احكام و قوانين اسلام نيز به تمامى و بدون فروگزاردن حتى يك حكم ، از طرف پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله به اميرالمؤمنين عليه السلام املا گرديد ، و آن حضرت همه را به صورت مكتوب درآورد . اين نوشته در اصطلاح مكتب اهل بيت عليهم السلام كتاب جامعه نام دارد . اين دو ، بخش‌هاى مهمى از مواريث نبوتند كه در نزد ائمه اطهار موجود مىباشند ، و مصدر اساسى بيان احكام و معارف دينى هستند . ائمهء طاهرين عليهم السلام با تكيه بر مقام منيع عصمت ، و با كمك گرفتن از اين مواريث ، احكام و آداب و معارف دين را ، براى اصحاب و پيروان خويش بيان مىكردند ، و اصحاب به ويژه از عصر امام صادق عليه السلام ، تعليمات مكتب خويش را ثبت و ضبط مىنمودند . مسئله كتابت خطبه‌ها و احاديث اهل عصمت عليهم السلام از زمان اميرالمؤمنين عليه السلام به صورت يك جريان آغاز شد و دستورات

--> ( 1 ) . سورهء نحل ، آيهء 44 . ( 2 ) . سورهء نجم ، آيهء 3 - 4 .