منعكس است و هيچ كدام گواه بر اين‌كه او احاديث عدديه رمضان را جعل كرده و در ميان احاديث شيعه آورده است ، نمىباشد . الف ) سيدمرتضى در امالى فقط جملهء گذشته را نقل كرده است و آن اين‌كه : من چهار هزار حديث دروغين جعل كرده و در ميان شما منتشر ساخته‌ام . « 1 » بنابراين هيچ بعيد نيست كه مقصود او تصرف در مسائل مربوط به عقيدتى از قبيل صفات خدا و غيره باشد كه در كتاب‌هاى اهل حديث از تسنن به صورت فراوان ديده مىشود هر چند صحاح سته به گونه‌اى از نقل آنها پرهيز نموده‌اند . ب ) به نقل ذهبى در ميزان الاعتدال « 2 » وى جمله دومى را نيز گفته است و آن اين‌كه : با اين چهار هزار حديث ، حلال شما را حرام ، و حرام شما را حلال كرده‌ام . بنا بر اين نقل ، بايد احاديث مجعول ايشان مربوط به احكام الهى باشد . در اين صورت نيز مىتواند ، اين كار مربوط به كتب « حماد » باشد زيرا احاديث وى در عقائد خلاصه نمىباشد ، اگر احاديث عقيدتى را نقل مىكرد ، احاديث حلال و حرام را نيز نقل مىنمود . در اين دو نقل ، كوچك‌ترين اشاره‌اى به اين‌كه احاديث عدديه ماه رمضان كه در كافى كلينى است ، از دستاوردهاى او مىباشد ، وجود ندارد . ج ) طبرى علاوه بر دو جمله ( جعل چهار هزار حديث ، تحليل حرام و تحريم حلال ) جمله سومى را نيز نقل كرده ، و آن اين‌كه : به خدا سوگند در روز روزه‌گيرى ، وسيله افطار شما را ، و روز افطار ، وسيلهء روزه‌گيرى شما را فراهم ساختم . اكنون بايد ديد مقصود او از اين جمله سوم ( بر فرض صحت نقل طبرى ) چيست ؟ آگاهى دقيق از مقصود او در گرو دقت در متن عربى او است كه طبرى نقل كرده است وى مىگويد : « فقد وضعت أربعة آلاف حديث ، احرّم فيها الحلال واحلّل فيها الحرام ، واللَّه لقد فطرتكم فى يوم صومكم و صومتكم فى يوم فطرتكم » . در اين عبارت دو مطلب آمده است : 1 . جعل احاديث محرِّم حلال و محلِّل حرام

--> ( 1 ) . امالى سيد مرتضى ، ص 125 . ( 2 ) . ميزان الاعتدال ، ج 2 ، ص 644 .