قم تأليف كرده بود ، مانند مناهج الاصول و التعليق على الكفاية ، انجام نداد . آثارى كه مىتوانست به شدت مرجعيت و موقعيت ايشان را در نجف اشرف تثبيت كند . ايشان هيچ وقت به اين آثار علمىاش نباليد و به رخ ديگران نكشيد ؛ در حالى كه هر انسانى طبعاً مايل است آثار علمىاش زودتر منتشر شده و ديگران استفاده كنند . گفتن و نوشتن اين گونه مسائل آسان است . ولى عمل به آن بسيار طاقت فرسا است و حقيقتاً اين كوچك‌هاى بزرگ ، عظمت درونى و پنهان مردان بزرگ را نمايان مىسازد . از وصيت نامهء امام كه مورخ 25 محرم 1398 ق ، اندكى پس از ارتحال آيت اللَّه حاج آقا مصطفى رحمه الله نوشته‌اند ، بر مىآيد كه ايشان به آثار اخلاقىاش بيش از آثار فقهى و اصولى تعلق خاطر داشته است : 6 . كتب خطى اين جانب را در صورت امكان طبع كنند و اگر كسى خواست طبع كند در اختيار او بگذارند به طورى كه ضايع نشود ، خصوصاً كتب اخلاقى را . « 1 » اثرى كه درصدد معرفى آن هستيم شرح حديث معروف امام صادق عليه السلام دربارهء جنود عقل و جهل در اوائل كافى شريف « 2 » است كه امام عليه السلام هفتاد و پنج جُند براى هر يك از عقل و جهل بر شمرده است . امام خمينى قدس سره موفق نشده‌اند تمام حديث را شرح كنند بلكه علاوه بر مباحث كلى راجع به عقل و جهل ، در بيست و پنج مقصد ، بيست و پنج جُند از جنود عقل و جهل را شرح داده‌اند و تتمه را به مجلدى ديگر وانهاده‌اند كه ظاهراً موفق به تأليف آن نشده‌اند : ما اين‌جا اين جزو از شرح حديث را خاتمه مىدهيم و تتمهء آن را با خواست خدا در مجلد ديگر قرار مىدهيم . « 3 » و ما حقيقت توبه و . . . را در اين رساله بيان مىكنيم . « 4 » تاريخ پايان يافتن اين اثر دوم ماه مبارك 1363 ق است : به اتمام رسيد اين جلد در روز دوم شهر رمضان المبارك هزار و سيصد و شصت و سه در قصبهء محلات ، در ايامى كه به واسطهء گرماى هوا از قم به آن‌جا

--> ( 1 ) . وعدهء ديدار ، ص 78 . ( 2 ) . ج 1 ، ص 15 ، كتاب العقل والجهل ، باب 1 ، ح 14 . ( 3 ) . ص 429 . ( 4 ) . ص 123 .