محمد قنبرى
269
شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )
بر اساس نيازمندىهاىِ تا اندازه زيادى مبتنى بر انديشه و گرايش اخبارى به شدت احساس گرديد . در حقيقت در عصر صفوى با تأليف مجموعههاى كوچك و بزرگ حديثى ، نهضتى نوين در امر حديثنگارى در ميان اماميه ايجاد شد . دست آمد اين تلاشها تدوين چندين موسوعه بزرگ حديثى اماميه بود : كتاب الوافى تأليف دانشمند نامدار دورهء صفوى كه گرايش اخبارى داشت ، يعنى ملامحسن فيض كاشانى به منظور جمعآورى احاديث فقهى تدوين شد . تا پيش از اين دوره ، احاديث كتب اربعه در يك مجموعه گردآورى نشده بود . محمد بن حسن الحر العاملى ، دانشمند اخبارى نيز كتاب وسائل الشيعه را به منظور گردآورى احاديث فقهى و با تنظيم و تبويب جديد تأليف نمود و در اين كتاب بزرگ كه در آخرين چاپ آن در سى جلد به طبع رسيده است ، عاملى نه تنها احاديث فقهى كتابهاى اربعه را يكجا گردآورد ، بلكه وى براى تأليف اين كتاب از تمامى منابع حديثى كه در اختيار او بود و فهرست آن را در پايان كتاب آورده است ، بهره برد . بهرحال اين كتاب اولين موسوعه حديث فقهى شيعه اماميه است كه در آن احاديث فقهى در نظم جديدى گرد آمد « 1 » . به دليل سودمندى اين كتاب ، فقيهان شيعه متأخر بيشترين تكيه را در نقل احاديث فقهى بر اين كتاب دارند . در حقيقت در دورههاى بعدى عملًا مراجعه به اين كتاب در حوزههاى علوم دينى ايران و عراق جاى مراجعه به كتب اربعه را گرفت . اما مهمترين كار در زمينه گردآورى احاديث ، بىشك كار بزرگ علامه محمد باقر مجلسى بود . « 2 » وى محفلى از شاگردان و همكاران براى تدوين اين اثر بزرگ گرد خود فراهم كرد و در كنار كار تدوين بحار الأنوار و به منظور فراهم كردن منابع تأليف اين اثر ، به گردآورى نسخههاى كتابهاى حديثى از نقاط مختلف مبادرت نمود . مجلسى در كنار اين كار ، نسخهبردارى و انتشار اين كتابها را در دستور كار خود قرار داد و با شيوه اجازهنامهنويسى و مجالس قرائت كتب حديثى عملًا راه را براى تخصص در
--> ( 1 ) . طبعاً در اين كتاب تنها احاديث فقهى مورد نظر بودهاند و بنابراين به طور مثال احاديث ابواب غير فقهى الكافىدر وسائل الشيعه ذكر نشدهاند ، مگر اينكه از ديدگاه حر عاملى با موضوعات فقهى به گونهاى مرتبط باشند . ( 2 ) . براى بحار الأنوار ، نك : مدخل بحار الأنوار ، در دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، دانشنامه جهان اسلام و acinarI .