محمد قنبرى

270

شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )

زمينه حديث در ايران هموار كرد . « 1 » از اين پس سنت اجازه‌نويسى در ميان اماميه رونق بىسابقه‌اى پيدا كرد . هم‌اينك بخش عمدهء نسخه‌هاى خطى حديثى از دورهء علامه مجلسى و معاصرانش براى ما باقى مانده است . در ميان شاگردان او ميرزا عبداللَّه اصفهانى افندى به نسخه‌شناسى و اجازات و كتاب‌شناسى علاقه‌مند شد « 2 » و بحرانى مؤلف عوالم العلوم « 3 » ديگر بار به تدوين كتاب جامعى در احاديث با نظمى متفاوت از بحار الأنوار پرداخت . در دوره‌هاى بعدى امر نگارش كتاب‌هاى جامع حديثى همچنان در دستور كار برخى از مؤلفان شيعى بود . « 4 » از آن جمله در يكصد سال گذشته تلاش‌هايى عمدتاً در جهت تكميل كتاب‌هاى قبلى به انجام رسيد . كتاب بزرگ مستدرك الوسائل به وسيلهء حاجى نورى در تكميل كتاب وسائل الشيعه تنها نمونه‌اى از اين دست است . در دوره اخير « 5 » كتاب جامع احاديث الشيعه كه ابتدا زير نظر آية اللَّه حسين بروجردى و سپس با مساعدت آية اللَّه ابوالقاسم خويى ، دو فقيه و مرجع تقليد نامدار شيعيان منتشر شد ، كوششى براى تبويب احاديث فقهى و اصلاح شيوه‌هاى كتاب وسائل الشيعه بوده است . « 6 »

--> ( 1 ) . براى اجازات مجلسى ، نك : كتاب حسينى اشكورى ؛ نيز نك : مجلسى ، بحار الأنوار ، مجلد اجازات . ( 2 ) . براى او كه مؤلف كتاب رجالى بسيار مهم رياض العلماء است ، نك : مدخل افندى ، در دايرة المعارف بزرگ‌اسلامى . ( 3 ) . تاكنون بخش‌هايى از اين موسوعه وسيلهء محمد باقر موحد ابطحى در قم و توسط مؤسسة الامام المهدى به‌چاپ رسيده است . ( 4 ) . از جمله سيد عبداللَّه شبر كه كتابى بزرگ در گردآورى حديث با عنوان جامع المعارف والأحكام نوشت كه تنهاقسمتى اندك از آن تاكنون به چاپ رسيده است . ( 5 ) . نيز نمونه مستدرك بحار الأنوار از ميرزا محمد طهرانى ، كارى در تكميل كتاب بحار الأنوار بوده است كه هيچگاه‌به چاپ نرسيد . ( 6 ) . در سال‌هاى اخير از جمله تلاش‌هاى شيعيان امامى در مورد گردآورى حديث ، تلاش براى ديجيتايز كردن اين متون و تسهيل دستيابى به احاديث از طريق امكانات الكترونيكى است ، مانند مجموعه نور كه در قم منتشر مىشود .