اصول و كتب حديثى كهن امامى اختصاص داده و ما از رهگذر اين باب مهم مىتوانيم با ادبيات حديثى فقهى كهن تا اندازه‌اى آشنا شويم . اولين تلاش‌ها براى گردآورى احاديث فقهى با تنظيم تازه و البته بر اساس كتب اربعه و نه در خارج از چارچوب آنها ، كتابى از شيخ حسن ، فرزند دانشمند شهيد دوم با عنوان منتقى الجمان فى الاحاديث الصحاح و الحسان است كه در سه مجلد به چاپ رسيده و مشتمل بر احاديث صحيح و حسن از نقطه نظر تقسيم‌بندى متأخر احاديث از لحاظ مراتب صحت و موثوقيت حديث است . اما پيش از آن انديشه تدوين كتاب‌هاى جامع در حديث در اماميه ، دست‌كم تا آنجا كه ما امروزه اين آثار را در اختيار داريم ، از حكيم و دانشمند برجسته امامى با گرايشات اخبارى ، ابن ابى جمهور احسايى آغاز شد . وى كتابى دارد كه هم اينك در چهار مجلد در اختيار ماست : عوالى اللئالى . البته اين كتاب مشتمل بر مقدار قابل توجهى از احاديث با ريشه‌هاى سنى است كه از همين‌رو نيز مورد انتقاد قرار گرفته است . « 1 » با بنيانگذارى مكتب اخبارى توسط ملا امين استرابادى « 2 » گرايش به اخبار و روايات امامى فزونى گرفت « 3 » و از همين‌رو به دليل جايگاه حديث در انديشه فقهى و اعتقادى اخباريان ، در دوره صفوى اقبال به حديث به ويژه در ايران « 4 » و شرق جزيره العرب ( احساء و قطيف و بحرين ) « 5 » بالا گرفت و نياز به تدوين جوامع حديثى تازه و

--> ( 1 ) . براى انتقاد از اين كتاب ، نك : مجلسى ، بحار الأنوار ، مقدمه . ( 2 ) . براى او نك : حسن انصارى ، مدخل استرابادى در دائرة المعارف بزرگ اسلامى . ( 3 ) . گرايش به اخبار و روايات و اهتمام به ترويج آنها حركتى بود كه از شهيد دوم و فرزندش شيخ حسن و شاگردش‌شيخ حسين بن عبدالصمد عاملى و فرزند اين شاگرد ، شيخ بهايى آغاز شد . حارثى كه خود نخستين شيخ الاسلام دوره صفوى بود ، در انتقال كتاب‌هاى حديثى به ايران و انتشار آن سهم بسزايى داشت . ( 4 ) . نيز بايد اضافه كرد : آغاز اهتمام به حديث در اصفهان در عصر نياى مجلسى و اهتمام پدر مجلسى ، يعنى محمدتقى مجلسى . ( 5 ) . در همين دورهء سيد هاشم بحرانى ( درگذشته 1107 ق ) با گرايشات اخبارى و كم و بيش غاليانه شيعى چندين‌مجموعه و كتاب بزرگ در موضوعات مختلف و با مضامين كاملًا حديثى منتشر كرد . براى بحرين و مورد سيد هاشم بحرانى ، نك : مدخل بحرانى ، هاشم در دايرة المعارف بزرگ اسلامى ؛ نيز نك : همين مدخل در acinarI براى كتاب‌هايى كه در اختيار او بوده و بر اساس آن كتاب‌هاى خود را نوشته است ، نك : كتاب فارس حسون دربارهء بحرانى .