المحقق النراقي
9
تذكرة الأحباب ( فارسى )
فارسى روى مىآورند و آثارى چون أنيس التجّار و تحفهء رضويّه توسط ملا مهدى نراقى ، و كتاب حاضر و چند كتاب ديگر توسط ملا احمد به منصهء ظهور مىرسند . با توجه به فتوايى و غير استدلالى بودن كتاب ، مخاطب آن در وهلهء نخست عموم مردم و مقلّدان مؤلف هستند ، گرچه تنوّع فروعات و نوع بيان آنها ، اين كتاب را بر هر پژوهشگر فقه پرفايده و مطالعه آن را لازم مىكند . ويژگىهاى اين اثر : آنچه به اجمال در باب ويژگىهاى مختلف علمى و اسلوب كتاب حاضر مىآيد ، حاصل مطالعهء مكرّر آن بوده است و تفصيل و دريافت بيشتر را به خواننده محترم واگذار مىكنيم . 1 . جامعيّت فروعات : همگان از مستند الشيعهء ملا احمد به عنوان كتابى نسبتا جامع در طرح فروعات فقهى ياد مىكنند ، لكن در تذكره بسيارى از فروعات و مسائل را مىيابيم كه در مستند نيامده است « 1 » . همچنين خود وى در تذكره از فروعاتى ياد مىكند و مىگويد علما متعرّض آن نشدهاند ؛ مانند : حكم روزهء سنّتى براى ظانّ مرض ( ر . ك : ص 68 ) . 2 . همخوانى و انسجام : از ارجاعهايى كه مؤلف به مباحث قبل و بعد مىدهد ، اين انسجام و همپارچگى كاملا مشخص مىشود ، به طورى كه هر مطلب در جاى خودش قرار گرفته و ميان بخشهاى مختلف كتاب كه نياز باشد بدان ارجاع داده مىشود . معلوم است كه مؤلف قبلا جايگاه هر مطلب را براى خود مشخص كرده و سپس با اشراف بر همهء مباحث ، حتّى ارجاع مطالب در باب روزه و زكات را نيز مدّ نظر داشته است . نمونههايى از آن در كتاب حاضر بسيار زياد است كه مىتوان از پىنوشتها فهميد . 3 . اسلوب و تبويب مناسب : چارچوب و تبويب كتاب در نوع خود مناسبترين اسلوب عرضهء مباحث فقهى است و مىتوان آن را در فهم مخاطب و دستيابى وى به جزئيات فروعات ، مناسبترين روش و اسلوب تا آن زمان و حتّى تا حال دانست . به واقع اين اثر مىتواند الگويى مناسب از طرح فتاواى فقهى باشد ، چنان كه به تبع روش پدر در أنيس التجّار داشته است ، در ابتداى كتاب فهرستى اجمالى از فصلها و مباحث ذيل هر باب يا مقصد ارائه مىكند . مىتوان گفت كه وى در ارائه اين اسلوب از الحدائق الناضرة متأثّر بوده ، چنان كه محتمل است كه در دريافت اقوال و انظار نيز بدان مراجعه مىكرده است . 4 . بيان ديگر اقوال : مؤلف بر خلاف روش پدرش در أنيس التجّار و تحفه ، اقوال و نظريات ديگر را ، البته اغلب بدون بيان نام اشخاص ، ارائه مىدهد . در وهلهء نخست به نظر مىرسد كه اين امر براى يك كتاب فقهى فتوايى مناسب نباشد ، لكن از آنجا كه مؤلف نمىخواهد مخاطبان اصلى كتاب ( عوام ) نسبت
--> ( 1 ) . مانند : الف ) احتياط تيمّم كسى كه در شب روزه جنب شده و متمكّن از آب و غسل نيست ( ص : 48 ) . ب ) مشتبه شدن هلال چند ماه ( ص 80 ) .