المحقق النراقي
10
تذكرة الأحباب ( فارسى )
به ديگر نظريات و اقوال بىخبر و جاهل بمانند ، روحيّهء آگاهى بخشى و بلند نظرى وى سبب مىشود در بسيارى از مسألهها و فروعات ، آراء ديگر را نيز و لو به اجمال ، بيان كند . اين ويژگى در جاى خود قابل ملاحظه و توجّه جدّى است و از مزاياى فقه فتوايى و فارسى نراقى محسوب مىشود ، به خصوص آنكه وى در مسائل مختلفى ، بر خلاف مشهور و موافق اقوال نادر پيش رفته و فتوا داده است . 5 . مخالفت با مشهور : مبانى مستحكم فقهى و اصولى نراقى سبب شده در برخى مسألهها ، موافق قول مشهور سلوك نكند و بر اساس قول نادر فتوا دهد . به عنوان نمونه : الف ) حكم قى كردن از روى عمد در هنگام روزه ، ( ص 36 ) . ب ) حكم دروغ بستن بر خدا يا رسول صلّى اللّه عليه و آله ، ( ص 35 ) . ج ) اگر شخصى اجبار شود بر افطار و خود آن فعل را بكند در روزهايى كه قضا دارد ، بايد قضاى آن را بجا آورد ، ( ص 41 و 42 ) . د ) حكم تمضمض روزهدار در غير وضوء ، ( ص 38 ) . مقايسهاى ميان مستند الشيعة و تذكرة الأحباب : مقايسهء دو كتاب فقهى از يك فقيه هميشه جالب است و اگر از زواياى مختلف صورت پذيرد ، نكات و لطايف قابل توجهى را در پى خواهد داشت . تأليف مستند الشيعة تقريبا بيست سال پس از تذكره و در دوران مرجعيّت علمى و ميانسالى ملا احمد صورت گرفته است ، و با وجود اين فاصلهء زمانى و جوان بودن مؤلف هنگام تصنيف تذكره ، بررسى مشابهتها و تفاوتهاى اين دو كتاب جالب خواهد بود : 1 . بسيارى از نتيجهگيرىها و نظرات نهايى ملا احمد در مستند الشيعة همان فتواى وى در تذكره است . 2 . دستهبندى اقوال و استقصاء آراء در تذكره چه بسا در مواردى جامعتر و كاملتر از مستند است ؛ به عنوان نمونه ر . ك : الف ) مسألهء رسانيدن غبار به حلق در زمان روزه ؛ تذكره ، ص 43 ، مستند ج 10 ، ص 227 . ب ) حكم فرو بردن بلغم سينه يا دماغ ؛ تذكره ، ص 44 ، مستند ، ج 19 ، ص 235 . ج ) مسألهء اخبار به طلوع صبح ؛ تذكره ، ص 45 ، م 12 ، مستند ، ج 10 ، ص 285 . د ) استحباب تقديم نماز بر افطار ، تذكره ، ص 63 ، م 5 ، مستند ، ج 10 ، ص 231 . 3 . برخى فروعات در تذكره آمده ، امّا در مستند آن را نمىيابيم ، ( قبلا به نمونههاى آن اشاره شد ) . 4 . آراء و اقوال مربوط به برخى مسائل در تذكره آمده ، امّا در مستند نيامده است ؛ مانند : الف ) حكم روزهء يوم الشك به نيت وجوب ؛ تذكره ، ص 102 ، مستند ، ج 10 ، ص 510 . ب ) حكم روزهء صمت ؛ تذكره ، ص 103 ، مستند ، ج 10 ، ص 510 و 511 . ج ) در مسألهء كراهت روزهء مستحبّى پسر بدون اذن ابويه ، در تذكره اجازهء پدر و مادر هر دو را بررسى