نظر محقق اردبيلى محقق در قضيه قبله با وسعت مشرب ديد بسيارى برخورد مىكند . تعبيرات ايشان در امر قبله ، نشان دهندهء اين است كه ايشان تا چه حد اين گونه مباحث پر دامنه فقهى و نجومى را كم‌فايده و يا بىارج دانسته‌اند : اما بعيد يا كسى كه متمكن از استقبال عين نيست . ظاهر اين است كه قبله آنها جهت كعبه است و مراد از جهت ، نحو ، جانب ، سمت و طرف عرفى قبله است . سپس بحث از علامات تخمينى و جهت قبله مىكند و مىنويسد : خلاصه من مسأله قبله را سهل‌ترين امر ممكن مىدانم همچنانكه ظاهر آيه قرآن بر اين دلالت دارد . « فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » و « . . . شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » و يا روايت شريفه مثل : « ما بين المشرق و المغرب قبلة » « 1 » كه از اخبار صحيحى است كه در من لا يحضره الفقيه و تهذيب نيز نقل شده است و روايات ديگرى كه دليل آن است . به علاوه مقتضاى اصل سهولت در شريعت نيز همان است و نيز فقدان آنچه كه صلاحيت دليليت داشته باشد ، . . و معقول نيست كه شارع چيزى را واجب كند و در آن دقت را لازم بشمرد و تقليد را در آن نادرست و ناروا بداند و از طرفى اصل كل عبادات ( نماز ) را به آن منوط كند و ذبح حلال و طاهر حيوانات و دفن مردگان كه آخرين كار بندگان است ، را به آن مشروط كند ، و در عين حال راه عمل نشان ندهد و اهمال كند و آن را به عهدهء علم هيأت و نجوم گذارد . دانشى كه فقط براى كسى حاصل مىشود كه اكثر عمر و بلكه تمام عمر خود را با هوشيارى تمام صرف آموختن آن كند و علوم ديگر را ترك نمايد . به

--> ( 1 ) . وسايل الشيعه باب 2 من ابواب القبله حديث 2 .