و براى كسى كه خارج از حرم است ، حرم ، قبله محسوب مىشود و جهت كعبه ، قبله است نه ساختمان آن و اين قول مشهور است . « 1 » همين قول در المبسوط ، الخلاف ، المصباح ، الجمل و العقود ، الاصباح و المهذب البارع آمده است . « 2 » در المراسم « 3 » نيز چنين مىخوانيم . در مسالك الافهام اين قول به بسيارى از علماى نسبت داده شده و در ذكرى و الروضة البهيه به اكثر علما و در مجمع البيان به اصحاب ما و در الخلاف ادعاى اجماع شده است . « 4 » در المقنعه شيخ مفيد آمده است : قبله ، كعبه و سپس مسجد ، براى كسى كه دور است ، چرا كه توجه به مسجد ، به مثابه توجه به كعبه است . . . و هر كه از كعبه دور و خارج از مسجد الحرام باشد و به مسجد الحرام توجه نمايد ، گويى به كعبه توجه كرده است . « 5 » سيد ابو المكارم ابن زهره در غنيه آورده است : قبله ، كعبه است و هر كه آن را ببيند توجه به آن بر او واجب است و آنكه مسجد الحرام را ببيند و كعبه را مشاهده نكند توجه به مسجد الحرام بر او واجب است و آنكه مسجد الحرام را نيز مشاهده نمىكند ( به واسطه دورى ) به طرف آن توجه نمايد . « 6 » در مختصر النافع محقق حلى قبله ، كعبه دانسته شده در صورت امكان و در غير اين صورت جهت آن ، اگرچه دور باشد . و اگر علم و يا ظن به جهت

--> ( 1 ) . شرايع الاسلام ج 1 ، ص 51 . ( 2 ) . جواهر الكلام ج 7 ، ص 320 . ( 3 ) . المراسم ص 570 . ( 4 ) . جواهر الكلام ج 7 ص 320 . ( 5 ) . همان ص 321 . ( 6 ) . غنيه ص 494 .