بويهيين كيانند ؟ داستان پيدايش دولت آل بويه در ابتداى امر بىشباهت به افسانه - سرائى و خيال‌بافى نيست ، با اينكه يك واقعيت انكارناپذير است . چرا ؟ - زيرا : اين دولت منسوب است به مرد بىچيزيكه داراى تشكيلاتى نبود و كدام انسانى است كه باور كند مرد فقيريكه ملك و سرمايه نداشته و او را توانائى بر چيزى نباشد ، از كوه‌ها هيمه را بالاى سرنهاده و به آبادى آورده تا از اينراه گردهء نانى بدست آورد ، ناگهان از اين حال و روزگار بپرد تا برسد باوج فضاى فرمانروائى ، و بر كشورهاى پارسى و تازى چيره شده و دولتى پهناور تشكيل دهد ؟ اما اين حقيقتى استكه بوقوع پيوسته است . اينك تفصيل اين داستان را ميخوانيد : در اوائل قرن چهارم هجرى در ديار ديلم مردى بود تهىدست كه مردم او را ابو شجاع بويه ميناميدند . زنش مرد و از وى سه فرزند به يادگار ماند : 1 - ابو الحسن على ، 2 - ابو على حسن ، 3 - ابو الحسن احمد . ابو شجاع از اين پيش‌آمد بسيار غمگين گشت و زمين با اين همه پهناورى بر او تنگ شد . يكى از دوستانش كه براى سرسلامتى نزد او آمده بود ، بوى پيشنهاد نمود : من آمادگى براى پذيرائى تو و فرزندان بينوايت دارم . دست او و فرزندانش را گرفت و به منزل آورد و خوراكى آماده نمود و براى آنان حاضر كرد . اين عمل مقدارى از رنج و اندوه ابو شجاع را تسكين داد . ابن اثير مورخ مشهور در كتاب كامل در حوادث سال 321 مينويسد :