[ شخصيت ] انسان زير زبانش نهفته است . » « 1 » در مثل‌هاى عاميانه نيز گفته‌اند : « هركس از همسر خود شرم كند فرزندى نخواهد آورد . » « 2 » به همين مناسبت به برخى از وجوهى كه در تفسير حديث زير گفته‌اند ، اشاره مىكنيم : « از سخنان مشهور مردم كه از ميراث پيامبران برگرفته شده ، اين است : هرگاه شرم نكردى ، هرچه مىخواهى كن . » « 3 » در تفسير حديث اين‌طور گفته‌اند : هرگاه از خدا و مردم ، شرم نكردى هر حلال و حرام و يا نيك و بدى را انجام بده . اين سخن در بين مردم معروف است . همچنين گفته‌اند : اگر كارى سبب شرمندگى نمىشود ، انجام آن برايت اشكالى ندارد . هر يك از دو معناى ياد شده درست و با لفظ حديث سازگار است . « 4 » همان‌طور كه امام عليه السّلام فرمودند ، فرصت‌هاى نيك مانند ابر درگذرند . غنيمت شمردن آن موجب سعادت و كرامت است و از دست دادنش حسرت و پشيمانى به همراه دارد . جز آن‌كس كه زيبايى را انكار مىكند ، كسى مانند آن فردى نيست كه فرصت را از دست مىدهد ؛ يكى مىگيرد و سپاس

--> ( 1 ) . « تكلّموا تعرفوا فإنّ المرء مخبوء تحت لسانه » حكمت 390 و نيز حكمت 147 . ( 2 ) . مجمع الأمثال ، ص 257 . ( 3 ) . صحيح بخارى ، ج 4 ، ص 152 ؛ مسند احمد ، ج 4 ، ص 121 ؛ كنز العمال ، ج 3 ، ص 122 ، ح 5778 . ( 4 ) . برخى ديگر از وجوهى كه در تفسير آن گفته‌اند به قرار زير است : « هرگاه حيا نمىكنى ، هرچه خواهى انجام مىدهى . » ؛ « حيا مانع كارهاى زشت است و اگر برود هيچ بازدارنده‌اى نيست . » ؛ « اگر شرم نمىكنى هرچه خواهى كن ، كه پاداش و كيفرش را خواهى گرفت . » ؛ « كسى كه حيايى ندارد تا از حرام دست بردارد ، گناهان كوچك و بزرگ برايش يكى است . » نك : تنوير الحوالك ، ص 176 ، ح 375 ؛ المجموع ، ج 20 ، ص 239 ؛ الإقناع ، ج 2 ، ص 280 .