تسليم شديد و گفتيد : به اميد آن‌كه دين اسلام تجارت سودمندى در اين دنيا باشد . . . پس از آن‌كه خداوند پيامبرش را هم‌جوار خود ساخت ، كينه‌هاى پيشين شما در رفتارها و كردارتان نمايان گشت . سيوطى در كتاب تاريخ خلفا از امام احمد بن حنبل نقل مىكند : « احمد بن حنبل از پدرش درباره على عليه السّلام و معاويه مىپرسد . پدرش مىگويد : بدان على عليه السّلام دشمنان بسيارى داشت . دشمنان در جستجوى نقصى در ايشان بودند ؛ اما خرده‌اى نتوانستند بر او گيرند . پس به سراغ كسى آمدند كه با على عليه السّلام مدتها جنگيده بود و از روى كينه نسبت به امام على عليه السّلام به مدح و ستايش وى پرداختند . » « 1 » عقاد نيز اين سخن را در كتاب معاويه گزارش مىكند : « اين يكى از صفات ضعف در انسان‌هاى كوچك و ضعيف النفس است و در هرنسلى امكان تحقق دارد و در هرخصومتى نمود پيدا مىكند . بسيارى از ستايش‌ها از روى محبت نيست . همان‌گونه كه ممكن است از روى كينه نسبت به كسى به ستايش دشمن وى بپردازيم و بسيارى از اين كينه‌ها به دليل نيكىهاى طرف مقابل نه كمبودهاى اوست . گذشته معاويه بن ابى سفيان نياز به تفسير و شرح بيشترى ندارد ؛ بلكه تاريخ‌نگارى براى معاويه همانند ديگر شخصيت‌هاى مؤثر در تاريخ نيازمند بازنگرى جدى در پيش‌فرض‌هاى افراد در قضاوت درباره حوادث و شخصيت‌هاى تاريخى است . گاهى اين پيش‌فرض‌ها انديشه و ادراك وى را از حوادث پيرامونش و رخدادهاى گذشته دچار خلل كرده است . » « 2 »

--> ( 1 ) . تاريخ الخلفا : 133 و نيز نك : فتح البارى : 7 / 83 ؛ الصواعق المحرقة : 76 ؛ ينابيع المودة : 2 / 407 . ( 2 ) . كتاب « معاوية بن ابى سفيان » ، چاپ دار الهلال : 11 .