ما انقض : « ما » به معناى شى است و مبتدا قرار گرفته و جمله « انقض » خبر آن است كه خود از فعل و فاعل تشكيل شده است . فاعل آن ضمير مستتر است كه به « ما » بازمىگردد . شرح و تفسير ( و اللّه مستأديكم شكره ) خداوند از بندگانش مىخواهد كه سپاسش را گويند . سپاسگويى خدا به معناى اطاعت و فرمانبردارى از او است . بهترين نمونه فرمانبردارى نيز در جهاد و هميارى در راه مبارزه با گردنكشان و ستمكاران ديده مىشود . ( و مورّثكم أمره ) خداوند چنين مقدر كرده كه هيچ موفقيتى در دنيا و آخرت جز از راه تلاش و مبارزه به‌دست نيايد . انجام تلاش و مبارزه نيز به قدرت و نيرو نياز دارد كه بدون وحدت كلمه و هميارى به‌دست نمىآيد . ( و ممهلكم في مضمار محدود ) هرگز نوميد نشويد و نپنداريد كه هيچ راهى فرارويتان نيست و فرصت به كلى از دستتان رفته است . راه در پيش روى شما و فرصت در اختيار شما براى حل مشكلات قرار دارد . شما تنها به اخلاص و نيت راستين و عزم بر فداكارى نيازمنديد . ( فشدّوا عقد المآزر و اطووا فضول الخواصر ) پيروزى بدون جهاد و صبر بر مشكلات و تحمل ناگوارىها به‌دست نمىآيد . ( لا تجتمع عزيمة و وليمة ) كرامت و دنياخواهى با هم جمع نمىشود . سيد جمال الدين در اين‌باره مىگويد كه هيچ ملتى بدون هماوردى با مرگ به زندگى دست نيافته‌اند . ( ما أنقض النّوم لعزائم اليوم و أمحى الظّلم لتذاكير الهمم ) شارحان در تفسير اين بند گفته‌اند : انسان گاه در روز تصميم مىگيرد كه كارى را در شب انجام دهد ؛ اما چون هنگام شب فرا رسد ، خواب را برگزيده و همت و عزمش از