است و منظور از چيز زيادى كه آن را ناديده گرفته‌اند ، مصلحت اسلام و مسلمين است . طلحه و زبير فتنه به‌پا كرده و خون مسلمانان را بر زمين ريختند و هيبت و قدرت اسلام و مسلمانان را زدودند . همه اين كارها تنها از آن جهت بود كه امام ، بصره را به طلحه و كوفه را به زبير نداد و حقوق آن دو را با ساير مسلمانان يكسان قرار داد . پيش از اين گذشت كه اصحاب تا قبل از طلحه و زبير در اختلافات خود با يكديگر از شمشير و جنگ استفاده نمىكردند و نسبت به مصلحت اسلام حريص بودند . براى نمونه امام عليه السّلام و يارانش در دوره خلفاى پيشين خود را سزاوارتر به خلافت مىدانست و با اين حال از ترس فتنه‌انگيزى به شمشير روى نياورد و مخالفت خود را با آرامش و استدلال ابراز كرد . خداوند مىگويد : « و از فتنه‌اى كه تنها به ستمكاران شما نمىرسد بترسيد . » « 1 » در صحيح بخارى از پيامبر نقل شده است : « پس از من به كفر باز نگرديد و گردن يكديگر را نزنيد . » « 2 » و « هركس از دايره نظم و نظام پا بيرون نهد به مرگ جاهليت مرده است . » « 3 » اصحاب جمل و صفين بدون توجه به سفارش‌هاى پيامبر تنها در پى رسيدن به قدرت بودند ؛ هرچند به مرگ جاهليت دچار شوند . ( ألا تخبراني أيّ شيء كان لكما فيه حقّ دفعتكما عنه . . . ) كدام حق است كه من آن را ناديده گرفته‌ام ؟ ! درست است كه من بدون شما حكومت را به عهده گرفته‌ام و بيت المال را تقسيم كرده‌ام ؛ اما آيا مگر من چيزى را براى خود

--> ( 1 ) . وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً انفال / 8 : 25 . ( 2 ) . صحيح بخاري : 6 / 2594 ح 6668 . ( 3 ) . صحيح بخاري : 6 / 2588 ، ح 6645 ؛ فتح الباري : 13 / 6 ، ح 6645 .