يبقى : فاعل آن ضميرى مستتر است كه به « ما » بازمىگردد . طيب النفس : حال هستند . اداء الامانة : مفعول مطلق و محذوف است . خبرا : تميز هستند . شرح و تفسير امام عليه السّلام در اين خطبه از نماز و ذكات و امانت سخن مىگويد . در خطبه پيشين درباره نماز و ذكات ، سخن گفته شد « 1 » و در اينجا به برخى نكات ديگر در اين‌باره مىپردازيم . ( و إنها لتحت الذنوب حت الورق و تطلقها إطلاق الربق . . . فما عسى أن يبقى عليه من الدرن ) اين بند گوياى آن است كه با وجود نماز ، هيچ كار زشت ديگرى به آدمى زيان نمىرساند و خداوند گناهان نمازگزاران را - هرچند زياد باشند - مىبخشايد . اين برداشت بدون شك بر خلاف عقل است و آيه زير نيز در مخالفت با آن است : « پس هركه هموزن ذره‌اى نيكى كند [ نتيجه ] آن را خواهد ديد و هركه هموزن ذره‌اى بدى كند [ نتيجه ] آن را خواهد ديد . » « 2 » در پاسخ به اين اشكال مىتوان چنين گفت : هيچ كس نمىتواند خود را منزه از هرگونه اشتباه و خطا بداند و تنها جاهلان هستند كه چنين تصورى مىكنند . گناه خود بر انواع و مراتب مختلفى است . برخى از آنها به حقوق خداوند و برخى ديگر به حقوق مردم مربوط مىشوند و برخى از گناهان بزرگ و برخى

--> ( 1 ) . شرح خطبه‌هاى : 110 و 192 . ( 2 ) . فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ زلزال / 99 : 7 - 8 .