محمد جواد مغنية ( مترجم : معمورى )
24
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى )
( الذى كلم موسى تكليما و أراه من آياته عظيما ، بلا جوارح و لا ادوات . . . ) خداوند ، كلام و سخن را در درخت ايجاد كرد و حضرت موسى عليه السّلام نيز آن را شنيد ، همانطور كه در قرآن بدان اشاره شده است : « هنگامى كه به سراغ آتش آمد ، از كرانه راست دره در آن سرزمين پربركت ، از ميان يك درخت ندا داده شد كه « اى موسى ! منم خداوند ، پروردگار جهانيان » « 1 » عبارت « من الشجرة » متعلق به فعل « نودى » است ؛ يعنى ندا از ميان درخت داده شد . درخت در مقايسه با موسى عليه السّلام همانند استوانه نسبت به ما است ، البته با تفاوتهاى بسيار ميان اين دو ؛ زيرا ما صدايى را كه از استوانه مىشنويم ، به وسيله عضوى ايجاد شده و از دهان خارج شده است ولى سخنى كه موسى عليه السّلام از درون درخت شنيد ، به مجرد اراده حق تعالى ايجاد شده بود . ( بل إن كنت صادقا ايها المتكلف لوصف ربك ، فصف جبرئيل و ميكائيل و جنود الملائكه المقربين فى حجرات القدس مرجحنين . . . الى احسن الخالقين ) بىگمان ، ما نه تنها حضرت حق بلكه از وصف جبرئيل ، ميكائيل و ديگر فرشتگان مقرب الهى نيز ناتوانيم و تلاش ما بيهوده است ؛ زيرا فرشتگان الهى كه بسيار نزديكتر به خداوند هستند ، آنها نيز از وصف و درك خداوند عاجزند . حال ما كه از وصف فرشتگان مقرب الهى كه همانا بخشى از مخلوقاتند ، عاجزيم پس چگونه مىتوان خالق هستى و فرشتگان را وصف كرد و بىشك در شناخت حضرت حق ، ناتوانتر و درماندهتر هستيم . ( فانما يدرك بالصفات ، ذوو الهيئات و الادوات و من ينقضى إذا بلغ أمد حده بالفناء ) مقصود از دو عبارت ،
--> ( 1 ) . فَلَمَّا أَتاها نُودِيَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ يا مُوسى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ قصص / 28 : 30 .