ساختار ادبى يا إخوتاه : « يا » حرف ندا است و الف پايان واژه نيز جايگزين « يا » متكلم است . بنابراين در اصل به صورت « يا إخوتى » بوده است . « ها » نيز فاقد معنا بوده و اصطلاحا « هاء سكت » ناميده مىشود . كيف . . . بقوة : خبر مقدم و مبتداى موخر است و حرف باء زائده است . لى : جار و مجرور و متعلق به محذوف بوده و حال براى « القوّة » است . ها هم : « ها » براى تنبيه است . هم خلالكم : « هم » مبتدا و « خلالكم » ظرف و متعلق به محذوفى است كه خبر براى مبتدا قرار مىگيرد . يسومونكم : حال است . برخى نيز آن را خبر براى مبتداى مذكور در بند گذشته دانسته‌اند و « خلالكم » را حال شمرده‌اند ؛ اما اين نظر درست نيست . مسمحة : حال براى « الحقوق » است . ما استمسك : ما از نوع مصدرى و ظرف است . شرح و تفسير برخى از ياران امام عليه السّلام به ايشان گفته‌اند كه چرا كشندگان عثمان را مجازات نمىكنى . امام عليه السّلام در پاسخ به آنها اين خطبه را ايراد فرمودند . سخنان امام عليه السّلام بسيار روشن و بىنياز از شرح هستند . خلاصه آن چنين است كه شورشيان عليه عثمان تعداد اندكى نبودند . آنها هزاران نفر بودند كه از شهرهاى مختلف گرد آمدند . افزون برآن ، در شرايط كنونى با اصحاب جمل و صفين درگير هستيم و شورشيان عليه عثمان ، از قدرت و نفوذ برخوردار هستند ؛ پس اندكى بردبار باشيد تا غائله‌ها بخوابد و آن‌گاه به موضوع قصاص