قاتلان عثمان پرداخته خواهد شد . احمد عباس صالح مىگويد : « مردم كوفه و مصر و بسيارى از اهل مدينه در كنار هم قرار گرفته و گروههايى از شهرهاى ديگر مانند بصره به آنها پيوستند . » « 1 » اين گزارش ، نشانگر فزونى تعداد شورشيان عليه عثمان است . عبد الكريم خطيب نيز مىگويد : « ابن سعد در كتاب طبقات و طبرى در كتاب تاريخ خود نقل مىكند كه تعداد مصريان در حلقه محاصره عثمان ششصد تن بود . » « 2 » همچنين مىافزايد : « هزار مرد از كوفه به همراه مالك اشتر بودند . . . اين تعداد پيوسته در حال افزايش بود تا آن‌كه همگى بر گرد خانه عثمان جمع شده و همه راهها و جاده‌هاى اطراف را بسته بودند . » « 3 » امام عليه السّلام از سوى ديگرى ، با اصحاب جمل و صفين درگير بود و بايد در زمان واحد ، با آنان و مردم مصر و كوفه و عربهاى باديه و موالى و . . . درگير مىشد . آيا اين كارى عاقلانه و موافق با شرع است ؟ و آيا اساسا چنين كارى در توان امام عليه السّلام بوده است ؟ ! ابن ابى الحديد در شرح خود ، سخنى منطقى و درست گفته است : « معاويه و شاميان عليه امام عليه السّلام شوريدند و خواهان قصاص كشندگان عثمان بوده‌اند . طلحه و زبير نيز بيعت خود را گسسته و اموال بيت المال را در بصره به غارت بردند و نيكان چندى را كشتند و با اين حال تقاضاى قصاص كشندگان عثمان را داشتند . درست آن بود كه معاويه و زبير و طلحه و نيز وارثان عثمان به بيعت امام عليه السّلام درمىآمدند و سپس متهمان

--> ( 1 ) . اليمين و اليسار فى الإسلام : 161 . ( 2 ) . نك : على ابن ابى طالب عليهما السّلام : 216 به بعد ؛ تاريخ طبرى : 5 / 111 . ( 3 ) . نك : على ابن ابى طالب عليهما السّلام : 216 .