محمد جواد مغنية ( مترجم : معمورى )
326
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى )
از ويژگىهاى اخلاق خدا و پيامبران و اوليايش به شمار مىرود . امر به معروف در هر صورت و حتى اگر منجر به كشته شدن فرد شود ، جايز است . چه اينكه در قرآن آمده است : « كسانى كه به آيات خدا كفر مىورزند و پيامبران را به ناحق مىكشند و دادگستران را به قتل مىرسانند آنان را از عذابى دردناك خبر ده . » « 1 » در اين آيه به صراحت آمده است كه كشتهشدگان در راه امر به معروف در مسير پيامبران گام برمىدارند . حال اين سوال به نظر مىرسد كه آيا امر به معروف در هر صورت واجب است و آيا وجوب آن در صورت وجود خطرى بر طرف نمىشود ؟ بيشتر فقها مىگويند كه امر به معروف در صورت وجود ترس از زيان به جان يا مال يا خانواده ، ديگر واجب نيست و برخى نيز آن را در هر حال واجب مىدانند . « 2 » به نظر مىرسد كه حكم امر به معروف به اختلاف مورد آن متفاوت است . اگر امر به معروف براى حفظ دين يا وطن باشد ، بدون قيد و شرط واجب است و از مصاديق جهاد واجب به شمار مىرود . در غير اين صورت ، با فرض وجود ضرر و زيانى واجب نيست . ( و إنّهما لا يقرّبان من أجل و لا ينقصان من رزق ) اين عبارت به كسانى تعريض مىزند كه از روى ترس از ستمگران و يا به اميد دستيابى سودى از آنان با آنان همراه گشته و به مخالفت با آنها نمىپردازند . در حديثى آمده است كه برترين جهاد ، گفتن سخن حقى نزد حاكمى ستمگر است . « 3 »
--> ( 1 ) . إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَ يَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النَّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ آل عمران / 3 : 21 . ( 2 ) . جواهر الكلام : 21 / 373 ؛ مستمسك عروة الوثقى : 14 / 76 . ( 3 ) . مجمع البيان : 2 / 263 ؛ مسند احمد : 3 / 19 ح 11159 .