لكم عليه إمرة ) اسلام ياورى نيرومند برايتان بود و شما را بزرگى و هيبتى بخشيد و احترام شما را بر همگان واجب ساخت و حتى نيرومندان شما را نه از روى ترس و يا طمع بلكه از روى بزرگى و كرامتتان احترام مىگذارند . ابن ابى الحديد مىگويد : « پادشاهان هند و چين و . . . از دولت اسلام در هراس بودند . آنان از شدت و سختى شمشير اسلام در هراس نبودند ؛ بلكه در همه جا مشهور شده بود كه مسلمانان مردمى نيك و شايسته‌اند . » « 1 » ( و قد ترون عهود اللّه منقوضة فلا تغضبون و أنتم لنقض ذمم آبائكم تأنفون ) جنگ بين على عليه السّلام و معاويه ، جنگ بين حق و باطل ، دين ناب و دنياى گمراهى و فساد بود . با اين‌حال ، ياران امام عليه السّلام در يارى به آن حضرت كاهلى و سستى مىكردند . از اين‌روى ، امام عليه السّلام در نكوهش و انگيزش آنها مىفرمايد : شما ، براى پدرانتان به خشم آمده و نسبت به پيمان‌هايى كه بسته‌اند ، تعصب داريد ولى براى پيمان خود با خدا و گسستن آن به خشم نمىآييد . ( و كانت امور اللّه عليكم ترد ) منظور از امور خدا در اين‌جا شريعت و حلال و حرام آن است كه آن را در آغاز از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سپس از امام عليه السّلام فرامىگرفتند . ( و عنكم تصدر ) و سپس شما آن را به مردم مىآموزيد . ( و إليكم ترجع ) مردم در شناخت آن و دفع شبهات از آن به شما مراجعه مىكنند و يا همان‌گونه كه ابن ابى الحديد گفته است : « مردم در آموزش شريعت به فرزندانشان به شما مراجعه مىكنند . » « 2 » ( فمكنتم الظّلمة من منزلتكم و ألقيتم إليهم أزمّتكم و أسلمتم امور اللّه في أيديهم ) قدرت از شما به‌دست دشمنان خدا و دشمنانتان افتاد و سبب آن شما بوديد كه از جهاد

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 7 / 177 . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 7 / 178 .