شرح و تفسير ( أمّا بعد فإنّ اللّه سبحانه بعث محمّدا صلّى اللّه عليه و آله و ليس أحد من العرب يقرا كتابا و لا يدّعي نبوّة و لا وحيا ) هر كس دوره جاهلى را مطالعه و بررسى كرده است ، تأكيد مىكند كه بىسوادى در آن فراگير بود . كتاب خدا در اين باره مىگويد : « او است آن كس كه در ميان بىسوادان فرستاده‌اى از خودشان برانگيخت تا آيات او را بر آنان بخواند و پاكشان گرداند و كتاب و حكمت بديشان بياموزد و آنان قطعا پيش از آن در گمراهى آشكارى بودند . » « 1 » قرآن كريم سندى تاريخى و حجتى قاطع است كه جدل نمىپذيرد . به‌ويژه در جايى كه درباره عرب اطلاعات مىدهد . پيش از اين ، در اين باره سخن به ميان رفت . « 2 » ( فقاتل به من أطاعه من عصاه ) پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به سوى حق دعوت كرد ولى زمامداران شرك و گمراهى به مخالفت با وى پرداختند . اين مخالفت ناشى از شك و ترديد در درستى دعوت پيامبر نبود ؛ بلكه از گمراهى و اصرار بر حفظ مصالح و منافع مادىاش سرچشمه مىگرفت . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، نخست با آنان به نيكويى مجادله كرد و چون بر جنگ بر پيامبر اصرار ورزيدند ، با كمك خدا و مؤمنان به جنگشان رفت : « ولى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و كسانى كه با او ايمان آورده‌اند با مال و جانشان به جهاد برخاسته‌اند و اينانند كه همه خوبيها براى آنان است .

--> ( 1 ) . هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ جمعه / 62 : 2 . ( 2 ) . نك : خطبه : 33 .