نيست . » « 1 » و « اگر اين دستور را به‌كار نبنديد در زمين فتنه و فسادى بزرگ پديد خواهد آمد . » « 2 » درباره پرچم باطل ( يجاهدهم في اللّه قوم أذلّة عند المتكّبرين في الأرض مجهولون و في السّماء معروفون ) ضمير « يجاهدهم » به پيروان پرچم ستم‌گرى بازمىگردد و آنان به متكبّر توصيف شده‌اند . امام عليه السّلام در اين بند ، اشاره مىكند كه پرچم ستم و فساد در زمين ماندگار نبوده و به كار خويش در فساد زندگى انسانها و نابودى كرامتشان ادامه نمىدهد ؛ بلكه انسانهايى شريف در دفاع از حق و آزادى بر آن خواهند شوريد . امام عليه السّلام ، از اين واقعيت در جاهاى ديگرى نيز ياد كرده است ؛ از جمله : « هر كس شمشير ستم از نيام كشد ، با همان شمشير كشته مىشود . » « 3 » يعنى ستم‌گر ناخواسته در دل ستم‌ديده بذر انقلاب مىكارد و او را به دفاع از حقّش وامىدارد . امام عليه السّلام جهاد با ستم و ستم‌كاران را واجب شمرده و به شيوه‌هاى مختلف به آن فرامىخواند . از جمله : « مرگ آن است كه در زندگى خود زير بار ستم باشى و زندگى آن است كه پيروزمندانه بميرى . » « 4 » و نيز : « ارزشمندترين مرگ ، شهادت است . » « 5 » جهاد در درجه

--> ( 1 ) . وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ بقره / 2 : 193 . ( 2 ) . إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَ فَسادٌ كَبِيرٌ انفال / 8 : 73 . ( 3 ) . « و من سلّ سيف البغي قتل به » حكمت : 348 . ( 4 ) . « فالموت في حياتكم مقهورين و الحياة في موتكم قاهرين » خطبه : 51 . ( 5 ) . « إنّ أكرم الموت القتل » خطبه : 123 .