باطن چنين نباشد ، او از راهزنان بوده و از سپاه يزيد بن معاويه براى اسلام خطرناك‌تر است . » « 1 » ( قد حمل الكتاب على آرائه ) قرآن را بر مبناى نظرات خويش و نه نظرات خداوند تفسير به رأى مىكنند . رشيد رضا مىگويد : « كرخى از فقهاى حنفى مىگويد كه گفتار ابو حنيفه اصل است . پس اگر آيات و روايات مطابق آن بود مشكلى نيست و اگر چنين نبود آيات و روايات مطابق با نظر أبى حنيفه تأويل مىشود . » « 2 » معناى اين سخن آن است كه خدا و پيامبرش صلّى اللّه عليه و آله پيرو ابو حنيفه هستند . . . خداوند از گفتار مشركان منزه و پاك است . ( و عطف الحقّ على أهوائه ) حق را بر پايه سود شخصى خويش و نه مبانى اصلى خود حق مىفهمد . ( يؤمّن النّاس من العظائم و يهوّن كبير الجرائم ) گويا به مردم مىگويد : خدا تا روز قيامت كريم است . . . خدا بخشنده و مهربان است . امام عليه السّلام مىفرمايد : « فقيه واقعى كسى است كه مردم را از رحمت خداوند نوميد نمىسازد . » « 3 » ( يقول أقف عند الشّبهات و فيها وقع ) شبهات ، مناطق حرام و بين حلال آشكار و حرام آشكارند . در اين منطقه حلال و حرام به هم آميخته مىشوند و پرهيزگارى آن است كه از اين موارد پرهيز شود تا انسان به سوى حرام كشيده نشود . در حديثى آمده است : « حلالى آشكار و حرامى آشكار وجود دارد و شبهاتى بين آن دو هستند . پس هر كس شبهات را ترك كند از محرمات

--> ( 1 ) . الاحتجاج : 2 / 264 . ( 2 ) . نك : تفسير المنار : ذيل آيه 166 بقره . ( 3 ) . « الفقيه كلّ الفقيه من لم يقنّط النّاس من رحمة اللّه » حكمت : 88 .