بگذرند ؛ پس هر كس بدكار باشد ، در گام نخست در آتش مىافتد و هر كس نيكوكار باشد ، همچون برق از آن مىگذرد و آنان كه كار نيك و بد را مخلوط كرده‌اند « 1 » متناسب با نوع اعمالشان از آن مىگذرند : برخى بر شكم خويش و برخى بر پاى خويش و برخى همانند اسب‌سوار . در قرآن اشاره‌اى به اين ويژگىهاى ريز و جزئى براى صراط نشده است . آياتى كه واژه صراط در آنها آمده به صراحت ، منظور از آن را راه حق و هدايت دانسته‌اند . از اين روى ، شيخ صدوق و ديگر پيروان ديدگاه حسى بودن صراط ، ناگزير شده‌اند ، آيات ديگرى را به عنوان استشهاد براى نظر خود بياورند . از جمله اين آيه : « هيچ يك از شما باقى نمىماند ، جز آن‌كه به آن وارد شود ، اين حكم حتمى خداوند است . » « 2 » در اين آيه هيچ نشانه‌اى بر اشاره به صراط ديده نمىشود و اصل بر آن است كه به ظاهر آيات تكيه شود و از تأويل پرهيز گردد . شگفت‌تر از آن استدلال ابن عربى در فتوحات مكيه به اين آيه است : « خداوند در كمين‌گاه است . » « 3 » شايد منظور امام عليه السّلام از صراط در اين‌جا ، سختىها و دشوارىهاى حسابرسى است كه مجرمان و بدكاران را هلاك مىكند و عذاب آن شبيه به عذاب آتش است . زاهدى به دوستش گفت : دوست دارى درختى باشى و از

--> ( 1 ) . اقتباس از آيه 102 سوره توبه است : وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( و ديگرانى هستند كه به گناهان خود اعتراف كرده و كار شايسته را با كارى ديگر كه بد است درآميخته‌اند اميد است خدا توبه آنان را بپذيرد كه خدا آمرزنده مهربان است ) ( 2 ) . وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا مريم / 19 : 71 . ( 3 ) . إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ فجر / 89 : 14 .