واتته : از او فرمان برد . أبصر بها ، أبصر اليها : اولى به معناى نگاه كردن به چيزى در پرتو نور ديگرى است و دومى به معناى نگاه كردن به خود چشمه نور . ساختار ادبى ما أصف : « ما » براى استفهام و مبتدا است و جمله « أصف » خبر آن است . بها : حرف « باء » سببى است . أبصر إليها : به آن نگريست . شرح و تفسير ( ما أصف من دار أوّلها عناء ) سختى و رنج از روز نخست تولد آدمى تا لحظه آخر عمرش همراه او است . ( و آخرها فناء ) هيچ چيزى از مقام و مال و كفر و ايمان نمىتواند مانع مرگ شود . مرگ ، پايان همه زندگان است . ( و فى حرامها عقاب ) در روز ديگر ، از حلال و حرام پرسيده خواهد شد : مال حرام از كجا به‌دست آمده و مال حلال چگونه مصرف شده است . در حديثى آمده است : « در روز ديگر از بندگان پرسيده خواهد شد كه عمر خود را در چه چيزى فنا كرديد ؟ و جسد خود را در چه چيزى فرسوده ساختيد ؟ و ثروت خود را از كجا به دست آورده و در كجا مصرف كرديد ؟ » « 1 » در قرآن كريم نيز آمده است « در آن روز از نعمتها پرسيده خواهيد شد . » « 2 » ابوذر مىگويد :

--> ( 1 ) . « يسأل العبد غدا عن عمره فيما أفناه و عن جسده فيما أبلاه و عن ماله ممّا اكتسبه و فيما أنفقه » كنز العمال : 6 / 218 ، ح 38982 ؛ المبسوط ، سرخسى : 30 / 286 . ( 2 ) . ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ تكاثر / 102 : 8 .