مىدهد كه دو گروه از هالكان هستند : « به زودى دو گروه نسبت به من هلاك مىگردند : دوستى كه افراط كند و به غير حق كشانده شود ، و دشمنى كه در كينه‌توزى با من زياده‌روى كرده ، به راه باطل درآيد . » « 1 » اين سخنان در كنار سفارش به ميانه‌روى ، به جوانمردى و دورى از خصومت‌هاى شخصى در مبارزه با حاكمان و سياستمداران فرا مىخوانند . ط ) نهج‌البلاغه مجموعه وسيعى از آراى اجتماعى را در بردارد و به طور قطع از موضوع « زن » و جايگاه او در جامعه غافل نبوده است . امام على عليه السّلام با وضوح تمام نظر خود را درباره زن بيان داشته است كه البته نگاهى بىرحمانه و تهى از عاطفه به نظر مىرسد و از نگاه شوپنهاور نسبت به زن نرم‌تر نيست . گزيده نگاه او درباره زن اين است كه « زن و زندگى ، همه‌اش زحمت و دردسر است و زحمت بارتر اين كه چاره‌اى جز بودن با او نيست . » « 2 » همچنين در جايى ديگر مىفرمايد : « برخى از نيكوترين خلق و خوى زنان ، زشت‌ترين اخلاق مردان است . » « 3 » شايد بتوان در اين مورد گفت كه آن چه در زن نيكو است در مورد مرد ناپسند است . اما به هر حال اثرى در اصل موضوع نمىگذارد ؛ چه آن كه نگاه امام عليه السّلام به زن مشخص و واضح است و در جايى ديگر مىگويد : « زن ، عقربى است كه نيش شيرينى دارد . » « 4 » امام عليه السّلام مردم را از زنان بر حذر مىدارد : « پس ، از زنان بد بپرهيزيد و مراقب

--> ( 1 ) . « و سيهلك فيّ صنفان : محبّ مفرط يذهب به الحبّ إلى غير الحقّ ، و مبغض مفرط يذهب به البغض إلى غير الحقّ » نهج‌البلاغه : نامه 127 . ( 2 ) . « المرأة شرّ كلّها و شرّ ما فيها أنّه لا بدّ منها » نهج‌البلاغه : قصار 237 . ( 3 ) . « خيار خصال النّساء شرار خصال الرّجال » نهج‌البلاغه : قصار 233 . ( 4 ) . « المرأة عقرب حلوة اللّسبة » نهج‌البلاغه : قصار 60 .