مردم ! انسان هر مقدار كه ثروتمند باشد ، باز از خويشاوندان خود بىنياز نيست كه از او با زبان و دست دفاع كنند . » « 1 » و نيز : « آگاه باشيد ! مبادا از بستگان تهيدست خود رو برگردانيد ، و از آنان چيزى را دريغ داريد ، كه نگاه داشتن مال دنيا ، زيادى نياورد و از بين رفتنش كمبودى ايجاد نكند . آن كس كه دست دهنده خود را از بستگانش باز دارد ، تنها يك دست را از آنها گرفته ؛ اما دست‌هاى فراوانى را از خويش دور كرده است . » « 2 » انسان‌ها به طور ذاتى ، اجتماعى هستند و يا همان‌گونه كه فيلسوف يونانى گفته است : « انسان ، حيوانى اجتماعى است . » « 3 » و بر همين اساس است كه امام على عليه السّلام به همكارى ميان انسان‌ها فرا مىخواند . د ) انديشه تعاون ميان انسان‌ها گاه به صورتى ديگر و با ترغيب بر صدقه در سخنان امام عليه السّلام بروز مىيابد : « اگر مستمندى را ديدى كه توشه‌ات را تا قيامت مىبرد و فردا كه به آن نياز دارى به تو باز مىگرداند ، كمك او را غنيمت بشمار و زاد و توشه را بر دوش او بگذار . » « 4 » همچنين در يكى از وصاياى ايشان مىآيد : « آگاه باشيد ، نام نيكى كه خدا براى كسى ميان مردم قرار دهد ، بهتر از مالى است كه براى ديگران باقى مىگذارد كه او را ستايش

--> ( 1 ) . « أيّها النّاس إنّه لا يستغني الرّجل و إن كان ذا مال عن عشيرته و دفاعهم عنه بأيديهم و ألسنتهم » نهج‌البلاغه : خطبه 23 . ( 2 ) . « ألا لا يعدلنّ أحدكم عن القرابة يرى بها الخصاصة ، أن يسدّها بالّذي لا يزيده إن أمسكه و لا ينقصه إن أهلكه و من يقبض يده عن عشيرته ، فإنّما تقبض منه عنهم يد واحدة و تقبض منهم عنه أيد كثيرة » نهج‌البلاغه : خطبه 23 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون : 1 / 41 ؛ المثل الساتر : 2 / 181 . ( 4 ) . « و إذا وجدت من أهل الفاقة من يحمل لك زادك إلى يوم القيامة فيوافيك به غدا حيث تحتاج إليه فاغتنمه و حمّله إيّاه » نهج‌البلاغه : نامه 31 .