فرصت‌هاى نيك ، و تحمل درد و شكست‌ناپذيرى در برابر آن ، تقسيم صبر به دو بخش ، پنهان‌دارى زهد و پارسايى ، همراه كردن عمل و جهاد با زهد قلبى ، نهى از خودپسندى و ستايش‌خواهى و . . . همه اين اندرزها و سفارش‌ها همان‌گونه كه به رابطه انسان با خود اشاره دارند ، نحوه تعامل او با ديگران را نيز تعيين مىكنند . با اين حال برخى از اندرزهاى امام عليه السّلام را مىتوان تنها در حيطه رابطه انسان با خود دانست . « هرگز آرزوى مرگ مكن جز آن كه بدانى از نجات يافتگانى . » « 1 » دورى از خطر مگر براى هدفى متعالى و يا ضرورتى غير قابل اغماض در چارچوب روابط فردى انسان مىگنجد . رابطه انسان با ديگران الف ) امام على عليه السّلام قاعده هوشيارانه‌اى در شناخت فضيلت و نيكويى وضع نمود كه آن چه را آشكارا از انجامش شرم داريم ، پنهانى انجام ندهيم : « از هر كار پنهانى كه در آشكار شدنش شرم دارى ، پرهيز كن . » « 2 » همو معيار ارزشمندى در رفتار با ديگران از خود به جاى گذاشته است : « اى پسرم ! نفس خود را ميزان ميان خود و ديگران قرار ده ؛ پس آن چه را كه براى خود دوست دارى ، براى ديگران نيز دوست بدار ، و آن چه را كه براى خود نمىپسندى ، براى ديگران مپسند . ستم روا مدار ، آن‌گونه كه دوست ندارى به تو ستم شود . » « 3 » در صورتى كه انسان‌ها به اين دو اندرز گوش فرا دهند ،

--> ( 1 ) . « و لا تتمنّ الموت إلّا به شرط وثيق » نهج‌البلاغه : نامه 69 . ( 2 ) . « و احذر كلّ عمل يعمل به في السّرّ و يستحى منه في العلانية » نهج‌البلاغه : نامه 69 . ( 3 ) . « يا بنيّ اجعل نفسك ميزانا فيما بينك و بين غيرك ، فأحبب لغيرك ما تحبّ لنفسك ، و اكره له ما تكره لها ، و لا تظلم كما لا تحبّ أن تظلم » نهج‌البلاغه : نامه 31 .