محمد جواد مغنية ( مترجم : معمورى )

177

در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى )

1 - ( مبيّنا حلاله و حرامه ) حرام مانند ستم‌پيشگى و زناكارى و حلال مانند زينت و خوشىهاى پاكيزه ( طيبات ) و هر آن چه خير و صلاح در آن است . هر آن چه كه شر و فساد را در پى دارد ، نيز حرام است . 2 - ( فرائضه و فضائله ) منظور از فرائض ، واجبات مانند نماز و روزه است و منظور از فضائل ، مستحبات مانند نيكى و احسان است . 3 - ( ناسخه و منسوخه ) نسخ در احكام شرعى به اين معنا است كه حكمى شرعى به صورت دايم و مستمر وضع شود و پس از مدتى عمل به آن ، حكمى مخالف با آن صادر گردد كه به حكم اول منسوخ و به حكم دوم ناسخ مىگويند . نسخ ، نه واقعى كه صورى است ؛ چه آن كه حكم اول همچنان در ظاهر معتبر و تنها محدود به مدتى معين بوده است و حكمت الهى چنين اقتضا مىكرده كه حكم مذكور به صورت نامحدود و هميشگى بيان شود ؛ مانند زمانى كه طبق تشخيص پزشك ، بيمار بايد به مدت يك هفته از خوردن گوشت پرهيز كند ؛ ليكن بنا به مصلحتى ، بيمار نبايد از مدت پرهيز خبردار شود . بنابراين پزشك دستور به پرهيز از گوشت به طور مطلق داده و پس از يك هفته استفاده از گوشت را آزاد مىكند . با اين توضيح روشن مىشود كه نسخ ، ملغى كردن اراده تداوم حكم و نه خود آن است و ناشى از بداء و نادانى نسبت به واقع نيست . 4 - ( و رخصه و عزائمه ) واژه « الرخصة » در لغت به معناى آسانى و سبك كردن ، است و در اصطلاح شرعى به معناى آزاد گذاشتن مكلف در انجام كارى است كه پيش از اين ممنوع بوده است . به عبارتى ديگر ، برداشتن ممنوعيت كارى خاص به دليل ضرورت پيش آمده ، مانند جواز خوردن مردار براى شخصى كه گرسنگى بر او چيره شده است : « آن كس كه مجبور شود ،