مطلب دوم در بيان شرايط وجوب حجّ بدان‌كه تا هفت شرط بهم نرسد حجّ واجب نمىشود : شرط اوّل : بلوغ است ، پس برطفل حجّ واجب نمىشود ، هرچند مالدار باشد . امّا اگر ولىّ او ، او را به حجّ بَرَد و احرام ببندد ، و قبل از وقوف عرفه يا وقوف مشعر بالغ شود ، و باقى افعال حج‌ّرا بجا آورد ، حجّ او صحيح است و از حجّ اسلام مجزىاست [ 1 ] . شرط دوم : عقل‌است ، پس مجنونى كه هيچ وقت به هوش نيايد يا اگر به هوش آيد مدّت هُشيارى او افعال‌حجّ را نگنجد بر او حجّ واجب نيست ، امّا اگر قبل از وقوف عرفات يا وقوف مشعر هشيار شود و باقى افعال را در زمان هُشيارى بجا آورد ، حكم‌اوحكم طفل‌است [ 2 ] . شرط سوم : حرّيّت است ، پس بربنده حجّ واجب نيست ، هرچند بعضى از او آزاد باشد ، و اگر به رخصت آقا حجّ كند ثواب دارد ، امّا اين حجّ از حجّ اسلام مجزى نيست ، و هرگاه بعد از آزادى استطاعت حجّ بهم رساند نوبت ديگر حجّ براو واجب است ، مگر آنكه قبل از يكى از دو وقوف [ 3 ] آزاد شود كه در اين صورت حكم طفل

--> [ 1 ] احوط عدم اجزاء است . ( تويسركانى ) * ولى اگر استطاعتش تا سال ديگر باقى است حجّ ثانياً از او فوت نشود . ( صدر ) * مشكل است اجزاء اگرچه مشهور است . ( مازندرانى ) * اجزاء از حجّ اسلام در صبىّ و مجنون هرگاه قبل از احد الوقوفين كامل شوند مشكل است خصوصاً در مجنون و خصوصاً هرگاه مسبوق به استطاعت نباشند ، بلى در مملوك ثابت است . ( نخجوانى ، يزدى ) [ 2 ] احوط در اينجا نيز عدم كفايت است . ( تويسركانى ) * مذكور شد كه مشكل است . ( مازندرانى ) [ 3 ] اجزاء در اينجا مورد اخبار است و معمول بها است نزد علماء . ( مازندرانى )