تتمّه : ترتيب در نماز قضا نزد جمعى از مجتهدين واجب [ 1 ] است « 1 » پس هر گاه از شخصى ظهرى و عصرى فوت شده باشد و نداند كه اوّل كدام فوت شد در اين صورت سه‌نماز بگزارد يك عصر ما بين دو ظهر [ 2 ] يا يك ظهر ما بين دو عصر . و اگر با ظهر و عصر مغربى فوت شده باشد در اين صورت به نُه نماز گزاردن ذمّت او برىء مىشود ، به اين طريق كه : ظهرى بگزارد باز عصرى باز مغربى ، باز عصرى باز مغربى باز ظهرى ، باز مغربى باز ظهرى باز عصرى . و اخصر از اين آن است كه قبل از مغرب و بعد از آن ظهرى و عصرى و ظهرى بگزارد ، پس به هفت نماز ذمّت او برىء مىشود . و اگر با ظهر و عصر و مغرب عشائى فوت شده باشد ، شانزده نماز بگزارد ، يكى از اين چهار را بكند و سه ديگر بعد از آن ، باز يكى ديگر را بگزارد و سه ديگر را بعد از آن ، باز ديگرى و سه ديگر را بعد از آن ، باز ديگرى و سه ديگر را بعد از آن . و اخصر از آن اين است كه آن هفت نماز را كه مذكور شد قبل از عشا و بعد از عشا بگزارد ، پس به پانزده نماز ذمّت او برى مىشود . و اگر با آن چهار صبحى فوت شده باشد بيست و پنج نماز بگزارد ، يكى از اين پنج

--> [ 1 ] - وجوب ترتيب در غير ظهرين و عشائين معلوم نيست ، بلكه در اينها نيز خالى از تأمّل‌نيست ، لكن آنچه را كه مرحوم مصنّف فرموده‌اند احوط است . ( تويسركانى ) * با علم به ترتيب وإلّا واجب نيست بنابر اقوى مطلقاً ، اگرچه احوط مراعات ترتيب است به تكرار در صورتى كه مستلزم مشقّت نباشد . ( خراسانى ) * وجوب ترتيب در صورت علم به آن مشهور است در ميان علماء اماميّه - رضوان اللَّه تعالى عليهم - چنانچه عدم وجوب در صورت جهل مذهب اكثر علماء است ، پس بنابراين حاجت به اين تعليقات نيست . ( كوهكمره‌اى ) [ 2 ] و اگر دو نماز كند و در اوّل قصد اوّل از مافي الذمّه و در دوم قصد از ما في الذمّه كند كافى است . ( دهكردى ، يزدى ) ( 1 ) شيخ طوسى ، خلاف 1 : 382 ، مسألهء 139 . محقّق ، معتبر 2 : 406 . علّامهء حلّى ، منتهى 7 : 101 . فاضل مقداد ، تنقيح 1 : 267 .