خانهء كعبه نخورد ، امّا هر گاه به آنچه در حكم خانهء كعبه است مىرسد كافى است و نماز درست است . فصل « 1 » و امّا آن شخصى كه از شهر مكّه دور است به حيثيّتى كه ديدن خانهء كعبه او را ممكن نيست - مثل آنكه در شهرهاى ديگر باشد - قبلهء او عين كعبه نيست [ 1 ] بلكه جهت كعبه است ، يعنى جانبى كه خانهء كعبه در او است ، نه همهء آن جانب بلكه آن مقدار از آن جانب كه مصلّى در هر جزئى از اجزاى آن تجويز كند كه خانهء كعبه در آن بوده باشد و جزم كند كه از آن مقدار بيرون نيست . و آن را به قبلهء مساجد و قبرهاى مسلمانان معلوم مىتوان كرد ، و به علاماتى كه در ميانهء فقها مشهور است نيز معلوم مىشود . مثلًا علامت قبلهء بعضى از عراق عرب مثل بغداد آن است كه جَدْى را بر پس دوش راست [ 2 ]

--> [ 1 ] - بلكه عين كعبه است و لكن استقبال آن براى بعيد به اين نحو است كه اگر خطّى از ايستاده‌گاه او كشيده شود كه به حسب نظر آن خط مستقيم شود بواسطهء زيادتى دورى اگرچه غير مستقيم باشد به حسب حقيقت آن خطّ متّصل شود به كعبهء معظّمه . ( خراسانى ) * قبلهء كسى كه از شهر مكّه دور است نيز عين كعبه است ، ولى كفايت مىكند ايستادن به جانب او عرفاً و مستقبل عرفى كعبه بودن . ( صدر ) * بلكه لازم است براى شخصى دور ، ا ستقبال عين كعبه طورى كه اگر كشف حجاب شود و خانهء كعبه ديده شود ، روى به او باشد و تحصيل به علامات است علماً و اگر نشد به مظنّه ، و اگر نشد به شهادت عدلين ، و اگر نشد به چهار جانب . ( مازندرانى ) * قبله مطلقا عين كعبه است حتّى از براى بعيد و محاذات عرفى كافى است و هر قدر بُعد بيشتر شود محاذات اوسع مىشود و بايد با امكان ، علم به محاذات داشته باشد و اگر ممكن نباشد علم ، ظنّ كافى است ، الاقوى فالاقوى ، و اگر ظنّ هم ممكن نباشد نماز به چهار جهت كند . ( يزدى ) [ 2 ] احوط اين است كه اين در حالت غايت انخفاض يا ارتفاع آن بوده باشد . ( خراسانى ) ( 1 ) عنوان « فصل » در اين‌جا زائد به نظر مىرسد .