السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

630

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

خط نيز در خارج وجود دارد ، اگر اجسامى ثابت شود كه داراى سطوح متقاطع باشند ، مانند مكعب ، مخروط ، هرم و . . . . شرح پس از آن كه گفتيم ، كمّ متصل قار در سه قسم خلاصه مىگردد ، اكنون ببينيم كه آيا آنها در خارج وجود دارند يا نه ؟ مىفرمايند : از آن جهت كه اجسام در خارج جداى از هم بوده و هر كدام متعيّن به حدى هستند و طبعاً متناهى مىباشند ، پس جسم تعليمى و سطح در خارج وجود دارد ؛ زيرا لازمهء تعيّن جسم ، وجود جسم تعليمى است و لازمهء تناهى آن ، داشتن سطح است . اما خط ، آن هم در خارج موجود است لكن مشروط بر آن كه در جسم ، سطوحى وجود داشته باشد ، كه يك‌ديگر را قطع نمايند ، مانند مكعب كه چند سطح همديگر را قطع مىنمايند يا مخروط و هرم . از محل تقاطع دو يا چند سطح خط به وجود مىآيد . اما جسمى مانند كره گرچه سطح دارد ، اما خط ندارد چون تقاطع چند سطح در آن قابل تصور نيست . اگر گفته شود كه اجسامى مانند مكعب و مخروط و هرم و غير اينها ضرورتاً در خارج وجود دارند پس معناى جملهء شرطيه در كلام مؤلف كه فرمود « ان ثبتت اجسام لها سطوح متقاطعة » چيست ؟ در پاسخ گفته مىشود گر چه اين اجسام در خارج وجود دارند اما ممكن است در حقيقت تقاطع دو يا چند سطح به طور كلى وجود نداشته‌باشد بلكه محلى تلاقى سطوح در اين اجسام به حسب واقع منحنى باشد گرچه به صورت ظاهر و به حسب قواى حس متقاطع به نظر مىرسند . اگر اين احتمال تأييد شود كه سطوح متقاطع مكعب يا مخروط يا ديگر اشكال در محل تقاطع در واقع منحنى هستند نه متقاطع ، ناگزير در اين اجسام بيش از يك سطح