السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
619
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
يعنى از آن جهت كه وجود اعراض در خارج بر موضوعات خود عروض دارند سنخى از موجوديت به آنها اختصاص دارد كه از اين سنخ موجوديت ، مفهوم عرضيت را انتزاع مىكنيم . اين مفهوم على القاعده مشترك ميان تمام اعراض نهگانه هست . و به اين جهت آن را عَرَض عام مىگويند . بنابراين ، مفهوم عرضيت يك مفهوم ماهوى نيست كه داراى جنس و فصل باشد ، بلكه مفهومى است برگرفته از سنخ وجود اعراض . لذا نمىتوان آن را به جنس و فصل كه اجزاى ماهيت هستند تعريف حقيقى نمود . پس هر تعريفى كه براى آن آورده شود بيش از بيان يك خصوصيت و حالت براى وجود او نيست . بر خلاف مفهوم جوهر كه ذاتى براى ماهيت جواهر پنجگانه است و بيان وصفى براى وجود جواهر نيست ، بلكه بيان ماهيت آنها مىباشد . از اين جهت براى آنها جنس به شمار مىرود . تعاريف مختلف براى كَمْ متن وقد عَرَّف الشيخان - الفارابّي . . . وهي العدّ والانقسام والمساواة . ترجمه فارابى « 1 » و ابن سينا « 2 » در تعريف « كم » گفتهاند عرضى است كه ذاتاً در آن امكان وجود واحدى كه عاد آن شود وجود دارد . و اين بهترين تعريفى « 3 » است كه براى كم آوردهاند . و اما تعريف كم به اين كه عرضى است كه ذاتاً قبول قسمت مىكند ، مورد اشكال است ، « 4 » به اين
--> ( 1 ) . ر . ك : منطقيات فارابى ، ج 1 ، ص 44 ( 2 ) . ر . ك : فصل چهارم از مقاله سوم از الهيات شفاء ( 3 ) . ر . ك : مباحث مشرقيه ، ج 1 ، ص 178 و اسفار ، ج 4 ، ص 10 ( 4 ) . اشكال از فخر رازى است در مباحث مشرقيه ، ج 1 ، ص 178