حقيقى همان مركبات حقيقى هستند و از تركب آن ، هويت واحدى وراى اجزاى خود به وجود مىآيد و براى آن آثارى وراى آثار اجزاء هست ، مانند عناصر « 1 » و پديده‌هاى « 2 » ( نوعى ) . ( و اما ) مركبات اعتبارى ( مركباتى هستند كه ) از تركيب اجزاء ، چيزى جز اجزاء و اثرى جز آثار اجزاء به وجود نمىآيد ، مانند شمشير و خانه از امور صناعى و غير اينها . خلاصه اين كه از مركبات اعتبارى چيزى وراى اجزاء حاصل نمىشود . و چيزى كه از يك جوهر و يك عرض باشد نه جوهر است و نه عرض ، ناگزير ماهيتى ندارد تا در جواب ما هو گفته شود . تمام سخن بدين جهت است كه مقولات به تمام ذوات بسيط خود متباين هستند و از چندتاى آنها ماهيت به وجود نمىآيد . شرح حاصل جواب آن كه همه مثال‌هاى شما در مورد مقوّم شدن عرض براى جوهر ، مانند سيف و بيت و غير اينها در قلمرو مركبات اعتباريه هستند ، در حالى كه سخن ما در مورد مركبات حقيقى است . فرق مركبات اعتبارى و حقيقى اين است كه در مركبات اعتبارى ماهيت جديدى وراى ماهيت اجزاى مركب به وجود نمىآيد همان‌طور كه آثارى وراى آثار اجزاء پديد نمىآيد . فى المثل ، در هيئت ساختمان پديده‌اى كه آثارش با آثار اجزاى ساختمان فرق كند به وجود نيامده‌است ، به همان نسبت كه يك سقف سايه مىافكند اجزاى آن هم به نسبت خود سايه مىافكنند و به همان ترتيب كه سقف ما را از سرما و طوفان حفظ

--> ( 1 ) . عناصر گرچه نزد حكيم طبيعى اجسام بسيط ناميده مىشوند ؛ زيرا مركب از اجسام مختلف الطبايع نيستند لكن نزد حكيم الهى مركب از ماده و صورت جسميه و نوعيه هستند و نزد علماى طبيعى و فيزيك نيز مركب از الكترون و پروتون و نوترون مىباشد ( 2 ) . مواليد سه گانه عبارتند از معدن و نبات و حيوان اگر جسمى كه مركب از عناصر است در او حس و حركت ارادى باشد او حيوان است و اگر فقط در او تغذيه و نمو و توليد باشد نبات است و الّا معدن است