توضيح قيد سوم در تعريف جوهر متن وتقييد الموضوع ب « كونه مستغنياً . . . الإشارة اليه فى مرحلة الماهيّة - . « 1 » ترجمه مقيد ساختن موضوع به قيد « مستغن عنها » براى اشاره به صفت لازم موضوع مىباشد . و آن عبارت است از اين كه او قائم به نفس خود هست - يعنى موجود لنفسه است - . پس جوهر ، موجود لافى موضوع است ؛ يعنى وجود آن مانند اعراض ، لغيره نيست ، بلكه وجود آن لنفسه است . اما آنچه گفته شده كه تقييد ، به قيد استغنا براى آن است كه صور جوهريه‌اى كه در ماده حلول مىكنند ، در تعريف داخل شوند ؛ زيرا آن صور گرچه در موضوع يافت مىشوند ، لكن موضوع آن مستغنى از آن نيست بلكه محتاج به آن صور مىباشد ، حرف درستى نيست . زيرا بنابر تحقيق صور جوهرى ، ماهيت‌هاى بسيطى هستند كه مندرج تحت مقولهء جوهر نبوده و مجنس به جنس نيستند ، همان‌طور كه قبلًا در مرحلهء ماهيت بدان اشاره شد . « 2 » شرح مىفرمايند : تقييد ، به قيد « مستغن عنها » در تعريف براى اشاره به صفتى است كه براى موضوع است ، يعنى موضوع بىنياز از عرضى است كه به آن قائم است . و اين صفتى لازم و هميشگى براى آن است .

--> ( 1 ) . مؤلف حكيم رحمه الله اينجا جوهر را مساوى موجود لنفسه قرار داد در حالى كه در فصل سوم از مرحلهء دوم مىگويد : « ان الصور النوعية موجوده لغيرها كالاعراض » يعنى صور نوعيه را ( كه ما اطلاق جوهر بر آن مىكنيم ) مساوى موجود لغيره قرار مىدهند و اين بر حسب ظاهر يك تهافتى در كلام ايشان است . دفع تعارض اين است كه صور نزد مؤلف جواهر نيستند ، همانطور كه در اينجا بعد از دو سطر اشاره مىكنند و او را در قلمرو جواهر آوردن يك نوع مسامحه است از باب ضميمه كردن چيزى كه اعتباراً جنس او جوهر است به چيزى كه حقيقتاً جنس او جوهر است ( 2 ) . مرحله پنجم فصل ششم