شرح همان‌طور كه گفته شد احكام ماهيات به اختلاف اعتباراتى كه براى ماهيت وجود دارد متفاوت است . ما در اين‌جا براى فصول ، سه نوع اعتبار داريم كه به ملاك هر يك از اين سه اعتبار ، حكم ماهيات مختلف مىگردد . اعتبار اول فصل بودن فصول جوهرى است كه اين اعتبار لا به شرط ماهيت است . اعتبار دوم صورت بودن آنهاست كه اين اعتبار به شرط لاى ماهيت است . اعتبار سوم تمام حقيقت قرار گرفتن صورت‌هاى جوهرى است . فرق اعتبار دوم با اعتبار سوم اين است كه در اعتبار دوم ، صورت را مقابل ماده قرار مىدهيم و آن‌را مقوم ماده مىدانيم و براى آن مرتبه‌اى غير از مرتبه ماده قائل هستيم . اما در اعتبار سوم ، صورت را تمام حقيقت نوع مىدانيم و مىگوييم كه آنچه از اجناس و فصول پيشين موجود است در آن به نحو بساطت و وحدت ، حاصل است . در اين اعتبار ، صورت نه تنها مقابل ماده نيست بلكه جامع آن هم هست و عناوينى كه مربوط به اجناس و فصول ديگر هست در اين اعتبار بر خود صورت نيز اطلاق مىگردد . قابل ذكر است كه خلط ميان اعتبارات سه‌گانه فوق ، خلط ميان احكام آنها را در پى خواهد داشت . بايد دقت كرد هر حكمى را قرين اعتبار خاص به خود ، ملاحظه نمود . اكنون سخن در مورد اعتبار اول است . مقدمتاً بايد بگوييم در مبحث وجود رابطى « 1 » گذشت كه از وجود أعراض از آن حيث كه وجود لغيره دارند نمىتوان ماهيت انتزاع كرد ؛ زيرا ماهيت را صرفاً مىتوان از وجود فى نفسه انتزاع كرد . اما از آن حيث كه أعراض وجود فى نفسه دارند مبدأ انتزاع ماهيت قرار مىگيرند . اكنون با استمداد از آن اصل ، اين‌جا در دفع اشكال مىگوييم : فصل‌ها همه و همه وجودشان براى اجناس هست ؛ يعنى وجود لغيره دارند . و از اين جهت ، وجود آنها مبدأ انتزاع ماهيت نيست .

--> ( 1 ) . مرحلهء دوم ، فصل سوم