مصاديق امتناع خواهد داشت . ملاحظهء ماهيت با انضمام خصوصياتش ماهيت به شرط شىء ناميده مىشود . مانند ماهيت انسان به شرط آن‌كه با خصوصيات زيد ملاحظه شود در اين صورت آن ماهيت فقط بر زيد منطبق خواهد بود و از صدق و انطباق بر ديگرى امتناع خواهد داشت . اعتبار به شرط لا متن وأمّا الثّانى : فأن تُؤخَذَ وحدَها ، وهذا . . . للمقارن المفروض غير محمولةٍ عليه . ترجمه قسم دوم اين‌كه ماهيت به تنهايى ملاحظه شود . و اين خود ، دوگونه است : يكى اين‌كه نظر را به ذات ماهيت با قطع نظر از هر چيز ديگر ، محدود كنيم . و مراد از ماهيت به شرط لا در مباحث ماهيت همين است . ديگر اين‌كه آن‌را تنها ملاحظه كنيم به گونه‌اى كه هر مقارنى را كه همراه آن است زايد بر ماهيت دانسته ، آن‌را در ماهيت داخل نبينيم . در اين هنگام ، ماهيت موضوع مقارنات فرضى خود هست و بر آنها حمل نمىشود . شرح قسم دوم ، ماهيتِ به شرط لا است اين خود به دو قسم ، تقسيم مىشود : يكى اين‌كه به تنهايى ملاحظه شود و از هر مقارنى قطع نظر گردد و عنايت فقط و فقط به ذات ماهيت باشد ، نه هيچ چيز ديگر . مراد از ماهيت به شرط لا در مباحث ماهيت همين است . مانند آن‌كه ماهيت انسان را با قطع نظر از خصوصياتى كه همراه اوست مورد لحاظ قرار دهيم و به عبارت ديگر التفات ما به طبيعت انسان باشد با قطع نظر از اين‌كه او مرد است يا زن ، كوتاه است يا بلند ، لاغر است يا فربه ، سفيد است يا سياه و مانند آن . در قسم ديگر باز ماهيت تنها ملاحظه مىشود ، لكن به گونه‌اى كه اگر مقارنى