السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
164
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
دليل اول بر امتناع اعادهء معدوم متن منها : انّه لو جاز للموجود فى زمانٍ . . . فى زمانين ، بينهما عدمٌ متخلل . ترجمه اگر براى موجودى كه در زمانى واقع است روا باشد كه در زمان دوم ، معدوم شود و بار ديگر در زمان سوم همان وجود بعينه باز گردد ، لازم مىآيد كه عدم بين شىء و خودش فاصله بيندازد . و اين محال است ؛ زيرا مستلزم آن است كه وجود يك موجود در دو زمان ، واقع شود ، در حالى كه بين آن دو ، عدم فاصله انداخته است . شرح بديهى است بحث ، در باب اعادهء معدوم و امتناع آن بر اساس يك محور اصلى دور مىزند . و آن اين است كه آنچه معدوم شده بدون كم و كاست همراه با تمام شرايط و ضمايم ، زمان و مكان و عوامل علّى و معلولى به حال اول بازگردد . طبيعى است با گذشت لحظه لحظهء زمان و پديد آمدن شرايط جديد ، اگر معدوم بخواهد دوباره باز گردد چيزى شبيه سابق خواهد بود نه عين آن و اگر بخواهد عين موجود سابق باز گردد بايد تمام شرايط و عوامل همراه با وجود اول نيز بازگردند . اين اعاده به دلايل منطقى ، محال است . براى امتناع اعاده ، دلايل بسيارى ذكر كردهاند كه جنبهء ارشادى و تنبيهى دارد . و الّا اندك تأمل در مسئله ، براى تصديق به حكمِ امتناع ، كافى است . اولين دليل اين است كه اگر چيزى در زمانِ اول موجود بود و در زمان دوم معدوم شد و در زمان سوم مجدداً همان وجود ، موجود شد لازم مىآيد كه بين دو وجود ( در زمان اول و سوم ) كه در واقع يك وجودند - زيرا دومى حسبالفرض عين اولى است - عدم ، فاصله بيندازد . و محال است كه عدم ميان شىء و خودش فاصله بيندازد ؛ زيرا