السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
143
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
براى وجود ، سه نوع تخصص وجود دارد متن الأمر السّادس : أنّ للوجود بما لحقيقته من السّعة . . . أمر يعرضه بعرض الماهيّات . ترجمه وجود ، با سعه و شمولى كه دارد ( سه نوع تخصص دارد . اول : ) تخصصى كه به سبب حقيقت خارجى بسيط خود مىيابد . ( دوم : ) تخصصى است كه به مرتبهاى از مراتب بسيط خود پيدا مىكند ، مرتبهاى كه ما بهالامتياز آن عين ما به الاشتراك مىباشد . ( سوم ) تخصصى است كه از سوى ماهياتى كه بر خواسته از وجود و محدود كنندهء اويند ، مىيابد . بديهى است تخصص از نوع اول و دوم ذاتاً بر وجود ، ملحق مىشود . اما تخصص از نوع سوم به واسطهء ماهيات بر وجود عارض مىشود . شرح وجود به سه ملاك تخصص مىيابد تخصص اول تخصصى است كه وجود به ذات بسيط خود مىيابد و او را از ديگر چيزها جدا مىسازد ، بديهى است هر موجودى از هويت ذاتى خاص به خود برخوردار است و اين هويت ذاتى او را از ديگر هويتها جدا مىسازد هويت ذاتى وجود بساطت ، خارجيت ، و منشأيت آثار است . در نوبت دوم اينكه هر وجودى در هر مرتبهاى از مراتب هستى كه واقع است آن مرتبه عين ذات آن است و از آن جدا نمىشود ، همچون اعداد ، كه هر كدامشان در يك جايى واقعند و از جاى خود بيرون نمىروند . مثلًا عدد دو به جاى سه و بالعكس نمىنشيند . بدين سبب ، وجود ، تخصصى ديگر پيدا مىكند . مرتبهء وجود علت ، سابق بر مرتبهء وجود معلول است . تبديل مرتبهء اين دو و مقدم داشتن وجود معلول بر وجود علت ، امرى محال است . اين دو تخصص ، ذاتى وجود بوده ، بىواسطه براى آن حاصل است .