السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )

142

فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )

دو ساحل براى وجود متن الأمر الخامس : أنّ للوجود حاشيتين . . . بكون الوجود حقيقة مشكّكة . ترجمه براى وجود ، حاشيه‌اى از شدت و حاشيه‌اى از ضعف ، متصور است . و اين ، همان چيزى است كه حقيقت تشكيكى وجود بدان حكم مىكند . شرح گفتيم وجود ، حقيقت و طبيعت واحد است ، لكن در آن ، مراتب به شدت و ضعف ، وجود دارد ، كه اين را تشكيك در وجود مىناميم . حاشيه شديد و ضعيف در وجود براساس آن است كه وجود ، طبيعت واحد و داراى مراتب مختلف باشد ؛ به عبارت ديگر حقيقت تشكيكى باشد . اما اگر اعتقادى همچون نظرى كه به مشائين منسوب است - كه آنها افراد وجود را مغاير با يك‌ديگر مىدانند و به تباين آنها حكم مىكنند داشته‌باشيم - پيوستى به شدت و ضعف ، ميان آنها حاكم نخواهد بود و مسانختى ميان شديد و ضعيف كه آنها را از يك طبيعت واحد بداند ديده نخواهد شد ، همچون گسيختگى كه ميان ستارهء بزرگ و گياه كوچك وجود دارد . زيرا بر اساس نظر مشائيان هر مرتبه از وجود با مرتبهء ديگر آن متباين و با آن بيگانه است و مجموع هم محكوم به حكم اجزاء مىباشد يعنى همهء آحاد وجود با يك‌ديگر بيگانه و متباين هستند در اين صورت طبيعت واحدى وجود نخواهد داشت . تا يك ساحل از آن طبيعت محكوم به شدت و ساحل ديگر آن محكوم به ضعف باشد از اين رو اعتقاد به شدت و ضعف در مراتب وجود بامبناى تشكيكى بودن وجود سازگار خواهد بود .