شخصى هم نمىتواند به تمام اسرار اين علوم راه پيدا كند ، اينها علومى هستند كه يكپارچه سرّ و باطن‌اند . حضرت استاد در تعليقات خود بر جلد 4 منظومه ، به مناسبتى مىفرمايند : . . . و لكن الأسف أن هذه العلوم ( علوم الاجرام السماوية و الرقوم الحرفية ) مع أنها من انفس العلوم و اشرفها و اعزّها وجودا و أطرفها قد عطلت في هذا الزمان مدارسه ، و عدم في هذه الأيام طالبه و ممارسه . و لعمري إني قد بذلت الجدّ و الجهد في تعليم الشعب الارثماطيقية و تدريس العلوم الرياضية مطلقا ، و لكن كلما دعوت قومي ليلا و نهارا فلم يزدهم دعائي الا فرارا ، و جعلوا اصابعهم في آذانهم و استغشوا ثيابهم و اصروّا و استكبروا استكبارا . « 1 » ترجمه آن چنين است : تأسف از اينكه علومى همچون علوم اجرام آسمانى و علوم ارقام حروفى با اينكه از نفيس‌ترين علوم و شريف‌ترين و عزيزترين آنها از حيث وجود هستند ، مدارس آنها در اين زمان تعطيل شده است و ديگر در اين زمان طالب و خواهانى ندارد . به جانم قسم همانا من تلاش و كوشش فراوانى در تعليم شعب گوناگون ارثماطيقى و تدريس تمامى علوم رياضى نمودم و لكن هر زمان از شبانه‌روز قومم را دعوت مىكردم ، اين دعايم جز فرار برايشان نمىافزود . انگشتان خود را در گوشهايشان قرار داده و لباسهايشان را بر خود مىپيچيدند و در مخالفت اصرار مىورزيدند و به شدت استكبار مىكردند . كه اين جملهء « كلّما دعوت قومي » اشاره به آيات 6 و 7 و 8 سورهء نوح دارد . كه بر اين اساس حضرت مولاى مكرمم نيز نوحى مشرب شده‌اند . فافهم ! غرض اينكه « الف » مبدأ حروف تكوين و تدوين است و فلسفه نيز كه فهم

--> ( 1 ) . تعليقات بر شرح منظومه ، ج 4 ، ص 417 ، تعليقه ش 11 .