درس سى و سوّم ( 33 ) فصل اول در اثبات ( اصل ) عليّت و معلوليّت و اينكه آن‌دو تنها در وجود است « 1 » در صفحات گذشته گفته شد كه ماهيّت به تنهائى و به ملاحظهء ذات خود نه موجود است و نه معدوم ( يعنى ماهيّت ) نسبت به وجود و عدم ( مثل دو كفهء ميزان ) حالت تساوى دارد ( يعنى به ملاحظهء ذاتش نه اقتضاى وجود و نه اقتضاى عدم را دارد بلكه مىتواند موجود باشد يا موجود نباشد و تنها در مقام رجحان يكى از طرفين ( وجود و عدم ) نسبت به ماهيّت ، نيازمند به امرى خارج از ذات خود مىباشد . امّا رجحان يكى از دو جانب ( وجود و عدم ) بدون اينكه مرجّحى از ذات ماهيّت و يا بيرون از ماهيّت باشد محال است و عقل چنين رجحانى را ( يعنى ترجيح يكى از طرفين وجود و عدم بدون ترجّح از ذات ماهيّت يا خارج از ماهيّت ) تجويز نمىكند .

--> ( 1 ) - رسائل شيخ الرّئيس ابن سينا ص 117 - التّحصيل ص 519 - شوارق فصل سوّم مسألهء اول - قبسات ص 53 - حكمة الاشراق ص 62 - مطارحات ص 376 و 377 - اسفار ج 2 ص 127 ( شارح )