الشيخ محمد تقي مصباح اليزدي
20
شرح نهاية الحكمة ( فارسى )
2 - انسجام ، سلاست و سادگى متن : مسائل فلسفى خود پيچيده و مشكلاند و ريختن آنها در قالب نظم در منظومهء مرحوم سبزوارى به اين مشكل افزوده و شرح مولف نيز اين مشكل را چنان كه شايد و بايد حل نكرده است ، زيرا اشارهء وى به نكات ادبى ابيات در جاىجاى كتاب موجب عدم انسجام متن و طبعا باعث گسيختگى رشتهء فكر خواننده است ، بر خلاف نهايه كه منسجم ، سليس و ساده است . 3 - ترتيب منطقى مسائل : در اين كتاب ، سعى بر اين است كه حتى المقدور براى اثبات يك مسئله يا مقدمات آن به مطالب بعدى احاله نشود . هرجا مسألهاى طرحشده ، يا همهء مقدمات آن و نيز خود آن اثبات و يا قبلا اثبات شدهاند ؛ به عبارت ديگر ، هميشه مسائل بعدى مبتنى بر مسائل قبلى است نه بالعكس . ازاينرو ، در اين كتاب ، عبارتى مانند « سنوضح ، ستعلم و سنبيّن » كمتر به چشم مىخورد . 4 - متن نهايه از نظر ترتيب ابواب و فصول و رئوس مطالب مانند اسفار صدر المتالهين شيرازى - رضوان الله تعالى عليه - و در واقع تلخيص آن است به استثناى برخى از فصول و مطالب غيرضرورى آن بعلاوه نظريات خاص مصنف . اين خصيصه از اين جهت براى خواننده مفيد است كه اگر وى تصميم به ادامهء فلسفه نداشت ، دستكم با امهات مسائل حكمت اسلامى آشنا شده و به خلاصهاى از اسفار دست يافته است و اگر تصميم به ادامه فلسفه داشت ، همين مسائل را مبسوطتر و گستردهتر در اسفار مىآموزد . 5 - در اين كتاب احيانا مسائل جديدى ارائه شده كه قبلا مطرح نبوده است و طبعا كتب فلسفى قبلى - از جمله شرح منظومه - از آن عارى است و نيز گاه آراء بسيار عميقى در حل برخى از مسائل عرضه گرديده كه از فكر زاينده مرحوم استاد سرچشمه گرفته و در حقيقت نشاندهنده آخرين آراء فلسفى در باب آن مسائل است . به دليل مزاياى فوق و به دلايل ديگرى كه مجال ذكر آنها نيست ، اين كتاب اندكى پس از انتشار رسما كتاب درسى فلسفه شد و اساتيد حكمت به تدريس آن پرداختند . استاد بزرگوار ، فيلسوف گرانقدر حضرت آيت اللّه مصباح - دام ظله - نخستينبار آن را براى طلاب دورهء عالى مدرسه حقانى و سپس دو دورهء ديگر آن را براى طلاب دورهء آموزش موسسهء در راه حق تدريس فرمودند . خصوصيت تدريس معظم له اين است كه ابتدا مطلب كتاب كاملا تقرير و در