عقل مستفاد چهارمين مرتبهء عقل ( - قوهء ادراك كليات ) است . در اين مرتبه ، نفس ، تمام معقولات بديهى و نظرى را كه به دست آورده و با حقايق عالم بالا و عالم پايين مطابق است ، تعقل مىكند ، بدين نحو كه همهء آنها نزد وى حاضر است ، و نفس بدون هيچ مانع مادى به همهء آنها توجه دارد . در نتيجه نفس در اين مرتبه ، يك عالم علمى است ، شبيه عالم عينى . اين مرتبه را از اين‌رو عقل مستفاد ناميده‌اند كه نفس در آن ، علوم را از عقل ديگرى كه بيرون از نفس انسانى است ، و عقل فعال ناميده مىشود ، كسب مىكند . نفس انسانى هنگامى بدين مقام مىرسد كه تجردش تام گشته باشد و به تدبير بدن اشتغال نداشته باشد . عقل هيولانى مرتبهء نخست عقل ( - قوهء ادراك كليات ) است . و آن مرحله‌اى است كه هنوز هيچ نقشى در نفس مرتسم نگشته است ، و نفس از همهء معقولات خالى مىباشد . نفس در اين مرحله همانند هيولاى اولى است كه از هرنوع فعليتى خالى است ، و تنها قوه و قابليت دارا شدن فعليات گوناگون را دارد ، و به مناسبت همين شباهت است كه آن را « عقل هيولانى » ناميده‌اند . عكس الحمل مرحوم علامهء طباطبائى مىفرمايند : قضاياى فلسفى به صورت « عكس الحمل » تنظيم شده‌اند . مقصود آن است كه براى سهولت در امر تعليم ، جاى موضوع و محمول در قضاياى فلسفى عوض شده است ، و به جاى آن‌كه موضوع قضيه « موجود » باشد ، و امور ديگر بر آن حمل شوند ، موجود ، محمول قرار مىگيرد و بر امور ديگر حمل مىشود ؛ مثلا به جاى آن‌كه گفته شود : « بعضى از موجودات ، جسم و يا نفس و يا عقل هستند » ، گفته مىشود : « جسم موجود است » ، « نفس موجود است » ، « عقل موجود است » و به همين ترتيب . علت بسيط و علت مركب تقسيم علت به علت بسيط و مركب در واقع به تقسيم موجود به موجود بسيط و موجود مركب بازمىگردد . موجود مركب ، موجودى است كه از چند جزء تشكيل مىشود . اما موجود بسيط موجودى است كه مركب از چند جزء نيست . بايد توجه داشت كه بسيط بودن و مركب بودن يك موجود انحاء گوناگونى دارد ، و لازم است ميان آنها تفكيك شود .