السيد الطباطبائي ( مترجم : گرامى )

293

آغاز فلسفه ( ترجمه بداية الحكمه ) ( فارسى )

معدوم مطلق فرض مىكند ، و آن‌گاه بر همين مصداق‌هاى فرضى و غير واقعى حكم مىكند ؛ يعنى در واقع مفاد قضيه به اين صورت است كه اگر ما مصداقى براى معدوم مطلق فرض و اعتبار كنيم ، آن مصداق غير قابل خبر دادن است . حمل بسيط و حمل مركب حمل شايع بر دو قسم است : حمل بسيط و حمل مركب . و قضيه‌اى كه حملش حمل بسيط باشد ، هليهء بسيطه و يا قضيهء ثنايى ، و قضيه‌اى كه حملش مركب باشد ، هليهء مركبه يا قضيهء ثلاثى مىنامند . هليهء بسيطه قضيه‌ايى است كه محمول در آن « موجود » است ؛ لذا مفاد چنين قضيه‌اى اصل ثبوت و تحقق موضوع مىباشد ؛ مانند قضيهء « خداوند موجود است » ، « فرشته موجود است » ، « جن موجود است » . در همهء اين قضايا از اصل ثبوت و تحقق شىء اخبار داده مىشود . اما هليهء مركبه قضيه‌ايى است كه بيانگر وصفى از اوصاف موضوع و حكمى از احكام آن ، و خلاصه يكى از ويژگىهاى آن مىباشد ، نه اصل ثبوت آن . در يك كلمه هليهء مركبه حكايت از ثبوت چيزى براى چيزى مىكند - بر خلاف هليهء بسيطه كه حكايت از اصل ثبوت شىء مىكند - مانند : آتش گرم است ؛ خداوند كريم است ؛ فرشته معصوم است ؛ و جن داراى علم و اختيار است . حمل حقيقت و رقيقت مبناى اين نوع حمل ، اتحاد موضوع و محمول در اصل وجود و اختلافشان در كمال و نقص است . اين نوع حمل بيانگر آن است كه وجود ناقص در وجود كامل به نحو بالاتر و والاتر تحقق دارد و مرتبهء عالى وجود ، همهء كمالات مراتب مادونش را در بر دارد . اين نوع حمل ميان وجود معلول و وجود علت برقرار مىباشد ، به اين صورت كه معلول در حالى كه متقوم به علت است ، بر علت حمل مىشود ، و در واقع مرتبهء ضعيف علت و شأن و تجلى عليت بر مرتبهء قوى علت حمل مىگردد . و اين ، حمل رقيقت بر حقيقت است . علت نيز بر معلول حمل مىشود ؛ به اين صورت كه علت بر معلول خود ، در حالى كه متقوم و وابسته به علت است حمل مىشود . و در واقع مرتبهء قوى و كامل علت بر مرتبهء ضعيف آن حمل مىشود . حمل ذاتى اولى حمل عبارت است از اتحاد دو امر مختلف . در صورتى كه دو چيز اتحادشان در مفهوم و ماهيت باشد ، و اختلافشان در امورى مانند اجمال و تفصيل بوده باشد ، حمل ميان آنها