السيد الطباطبائي ( مترجم : گرامى )

239

آغاز فلسفه ( ترجمه بداية الحكمه ) ( فارسى )

مشترك‌اند ، يعنى خود ، به خود روشن و آشكارند و مايهء آشكارى و روشنى ديگر امور مىشوند . و حقيقت نور چيزى جز اين نيست . در واقع اختلاف اين نورها ، در همان نور بودن آنهاست ، يعنى اگر ضعفى در نور شمع مشاهده مىشود ، اين ضعف - كه ما به الامتياز نور شمع از نور خورشيد است - مربوط به همان جنبهء نوريّت آن مىشود كه ما به الاشتراك ميان آن دو است . و هم‌چنين اگر شدتى در نور خورشيد ديده مىشود اين هم مربوط به همان جنبهء نور بودن آن مىباشد . و از طرفى درجات گوناگون شدّت و ضعف ، مقوّم حقيقت نور نيست ، چون در اين صورت حقيقت نور بايد به يك درجهء خاصى از شدّت و يا ضعف اختصاص داشته باشد ، و بر ديگر درجات و مراتب آن صدق نكند . حال آن‌كه به وضوح همهء اين مراتب نورند ، هم‌چنين اين درجات و مراتب گوناگون شدت و ضعف ، خارج از حقيقت نور و عارض بر آن هم نيست . خلاصه آن‌كه نور شمع چيزى جز نور نيست ، و نور خورشيد نيز چيزى جز نور نيست ، و در نتيجه هردو در نور بودن با يكديگر مشتركند و در همين نور بودن با يكديگر اختلاف دارند . يعنى همان چيزى كه ميان آن دو مشترك است موجب امتياز آن دو از هم مىگردد ، چون بهرهء يكى از اين حقيقت بيش از ديگرى است . به اين نحوه از اختلاف ، اختلاف تشكيكى گفته مىشود . براى آن‌كه مسئلهء امتياز تشكيكى روشن‌تر شود و خوب معلوم گردد كه چگونه ما به الامتياز مىتواند همان ما به الاشتراك باشد و نيز چگونه خصوصيت هر مرتبه‌اى مىتواند مقوّم همان مرتبه باشد نه مقوم اصل حقيقت و نه بيرون از آن ، اعداد و امياز ميان آنها را مورد توجه قرار مىدهيم . مراتب اعداد كه كثرت غير متناهى را تشكيل مىدهند مابه‌الامتيازشان از سنخ ما به الاشتراك است . زيرا اعداد از دو تا بىنهايت ، ما به الاشتراكشان همان عدديت است و عدد يعنى مجموعه‌اى از واحدها . پس هرعددى با عدد ديگر در اين جهت شريك است كه هردو ، مجموعه‌اى از واحدها هستند و البته هرعددى از عدد ديگر متمايز است ، زيرا واضح است كه عدد چهار غير از عدد پنج و عدد شش غير از عدد هفت است و به همين ترتيب ديگر اعداد . اما مابه‌الامتياز هرعددى از عدد ديگر با ما به الاشتراك آنها مغاير نيست ، يعنى از دو سنخ و از دو جنس نيست ، زيرا امتياز هرعددى از عدد ديگر به اضافه شدن واحد يا واحدهايى است ، يعنى همان چيزى كه مناط عدديت و مناط اشتراك اعداد است