السيد الطباطبائي ( مترجم : گرامى )
150
آغاز فلسفه ( ترجمه بداية الحكمه ) ( فارسى )
4 . سبق ماهوى : تقدم علل قوام را بر معلولشان سبق ماهوى يا سبق جوهرى مىنامند . تقدم اجزاى ماهوى يك نوع بر نوع ، مثل تقدم حيوان و ناطق بر نوع انسان ، سبق ماهوى است . تقدم ماهيت بر لازمهاش مثل تقدم عدد چهار بر صفت زوجيت كه صفت لازم آن است نيز از اين قسم سبق شمرده شده است . اين سه قسم سبق و لحوق ( طبعى و علّى و ماهوى ) را سبق ذاتى مىنامند . 5 . سبق بالحقيقه : اگر سابق يك معنايى را بالذات داشته باشد و لا حق ، آن را بالعرض داشته باشد اين گونه سبق و لحوق را بالحقيقه مىنامند . آب كه از ناودان جارى مىشود صفت جريان را ، به طور حقيقت دارد ولى اين صفت به ناودان هم به طور بالعرض نسبت داده مىشود . مىگويند ناودان جريان دارد . اين قسم سبق را صدر المتالهين ابداع و اصطلاح كرده است . 6 . سبق دهرى : تقدم علت تام بر معلولش را دو طور مىتوان ديد : 1 . از اين نظر كه علت ايجاب كنندهء معلول و افاضه كنندهء وجود معلول است . سبق علّى اين جهت را منظور دارد 2 . از اين نظر كه علت چيزى است جدا از معلول ، و معلول در مرتبهء علت نيست ، چنان كه عالم تجرد از عالم ماده جدا است . سبق دهرى به اين جدايى و انفصال و علوّ مرتبه علت و نبود معلول در آن مقام بلند توجه دارد . به عبارت ديگر گاهى علت را به عنوان ايجاد كنندهء معلول افاضه گر آن و همراه آن مىبنيم ، و گاهى به اين عنوان كه بالاخره وجودى است غير از معلول . اين هر دو جهت در علت هست . نظر اول را در سبق علّى داريم و نظر دوم را در سبق دهرى . اين سبق را هم مرحوم محقق داماد - استاد صدرالمتألهين - در نتيجهء اعتقادش به حدوث دهرى كه بعداً بيان خواهيم كرد ابداع و اصطلاح كرده است . 7 . سبق رتبى : تقدم بالرتبه را چه در ترتيب طبعى و چه در ترتيب وضعى و اعتبارى سبق رتبى مىگويند . يك نوع مثل انسان ، جنسها و نوعهاى اضافى دارد ( حيوان ، نامى ، جسم ، جوهر ) ، ترتيب اين اجناس و انواع را گاهى از بالا و گاهى از